Kaïn en Abel in cyberspace

Als het om affectie draait, zijn mensen wonderlijke wezens. Iedereen kent het stuurloze gevoel wanneer je verliefd bent of de spijt van weinig doordachte acties die ondernomen werden omdat je groen van jaloezie zag. Emoties, en affectie in het bijzonder, zijn niet eenvoudig te controleren. De mens is nooit zo dol op onvoorspelbaarheid en dus wordt er vanuit diverse invalshoeken al eeuwenlang gezocht naar mogelijkheden enige controle over emoties te krijgen. Het land dat wat dit betreft veel heil in de techniek als oplossing ziet, is Japan. Karaoke, goklust, computerspelletjes, de ongekende populariteit van Kyoko (de zangeres wier lichaam en stem louter uit computerdata zijn opgebouwd), de walkman en de schijnbaar onvervulbare foto- en videodriften; alle wonderlijke Japanse fenomenen die gerelateerd zijn aan het gecontroleerd kunnen uiten van emoties. Overdag tijdens je werk accepteer je alles, zelfs wanneer je baas de ene belediging na de andere naar je hoofd slingert, `s avonds gooi je alle remmen los in de karaoke-bar of casino.
Als de Japanner zich echter veelvuldig schor gezongen heeft en al zijn geld verdwenen is, ontstaat er behoefte aan weer eens iets nieuws. Geen wonder dat in Japan op technisch gebied de ene na de andere uitvinding gedaan wordt. Afgelopen maand heeft het land in dit opzicht opnieuw van zich doen spreken. In Europa is de zogenaamde `Tamagotchi’ geïntroduceerd. In Japan bestaan ze al langer en zijn razend populair. Naar verluid worden er een miljoen per maand van verkocht.

De tamagochi

De tamagochi

It is such a lovely cute creature
Een Tamagotchi is een electronisch huisdier ter grootte van een stopwatch en kost zo’n 150 gulden. Het bestaat uit een aantal chips en een lcd-schermpje. Op het scherm wordt informatie gegeven over de staat van het huisdier via graphics die doen denken aan de allereerste computerspelletjes. Ook is het beestje zelf voortdurend zichtbaar. Wanneer er werkelijk iets aan de hand is, ondersteunen piepjes de grafische gegevens opdat de eigenaar ook wanneer zijn ogen niet op het scherm gericht zijn, verwittigd wordt van de stand van zaken. Het sociale effect is vergelijkbaar met dat van een piepende zaktelefoon in een publieke ruimte. Hoewel het excuus `sorry, ik moet even mijn huisdier uitlaten’ nog een tikje lulliger klinkt dan`sorry, ik moet even met een zakenrelatie praten’.
De berichten variëren van `needs to be fed’ tot aan `needs a cuddle’. Aan deze behoeften wordt tegemoet gekomen door op een van de knoppen te drukken, waarna het beestje dankbaar dan wel teleurgesteld reageert. Komt het dier onverhoopt door verwaarlozing te overlijden dan kan echter zonder probleem een nieuw beest gecreëerd worden. De batterij in- en uitnemen volstaat. Het succes van deze uitvinding is gebaseerd op de mate waarin er werkelijk een affectieve relatie opgebouwd kan worden. Gezien de beroerde graphics en de beperkte mogelijkheden die de Tamagotchi het beestje biedt om een bepaalde persoonlijkheid te ontwikkelen, lijkt een werkelijk warme verhouding een utopie. Het is treurig gesteld met de mens want in Japan schijnen mensen wel degelijk een warme band te kunnen opbouwen met deze surrogaat huisdieren. Lees bijvoorbeeld de volgende reactie die ik op een Tamagotchi-fansite aantrof:

birthdaygn.todaytypeageweighttimeownercomment05/05/97114/05/97mametchi103009-22DoreamonI love my dear Tamagotchi, it has always been very obedience [sic] and seldom beeps at me. It is such a lovely cute creature, love it always… Tamtam
Het ligt voor de hand te denken dat het succes verklaard kan worden op basis van de beperkte ruimte in Japan en Tokyo in het bijzonder, die het niet makkelijk toelaat een echt huisdier te houden. Zo eenvoudig kan de verklaring echter niet zijn, niet in de laatste plaats omdat het speeltje inmiddels ook in de VS en Europa blijkt aan te slaan.

Flink verwaarloosde tamagochi

Flink verwaarloosde tamagochi

Voor schepper spelen
Een fenomeen gebaseerd op een vergelijkbaar principe is Technosphere. Dit is een site op het Internet waar een eigen virtueel kind verwekt kan worden. De opties waaruit gekozen moet worden, de `bouwstenen’, zijn echter beperkt. De eerste keuze is tussen herbivoor of carnivoor en verder zijn er vier modellen hoofd, romp, wielen (?) en ogen. In totaal toch goed voor 65536 verschillende typen organismen (2(4x4x4x4)). Niet iets waar Darwin opgewonden van zou worden maar qua diversiteit niet onaardig. Als je je creatie voor het eerst ziet, ligt een liefdevolle band niet direct voor de hand. Er wordt bijvoorbeeld niet vermeld tot welke sekse het wezen behoort, doorgaans een van de eerste en meest elementaire gegevens op basis waarvan je een relatie met je kind opbouwt.
Na vlijtig mijn eerste kindje in elkaar gezet te hebben, vraag ik me af of ik me nu net zo voel als een arts die een in vitro-operatie heeft uitgevoerd. De eerste associatie bij het zien van de baby is de film Aliens en dan bedoel ik dus niet Sigourney Weaver. Het ziet er werkelijk niet uit. Teleurgesteld over het resultaat zet ik zonder enige ethische terughoudendheid onmiddellijk nog een tweede in elkaar. Weinig beter helaas. Abortus is niet mogelijk omdat het kind immers al `geboren’ is, mogelijkheden tot postnatale doding worden door Technosphere ook niet geboden. We zijn tot elkaar veroordeeld. Ik doop wezen 1, een herbivoor, Victor en wezen 2, een carnivoor, Victoria. Helaas ben je na je rol als `schepper’ uitgespeeld (de site zal binnen zwaar confessionele kringen ongetwijfeld als `diabolisch’ beschouwd worden). Het kindje ontdoet zich onmiddellijk van iedere vorm van controle van de schepper, je kunt het bijvoorbeeld geen opdrachten geven. Opvoeden is er niet bij; it’s on his own’. Het betekent echter niet dat het kind contact met zijn eigenaar verliest.
Dit contact komt van twee kanten. Je kunt als maker op de site van Technosphere dagelijks informatie inwinnen over de gezondheid, de hoeveelheid voedsel die het verbruikt heeft, de huidige activiteit en in wat voor omgeving deze plaatsvindt, het aantal kilometers dat het heeft afgelegd (herbivoren zijn opmerkelijk actiever dan carnivoren), het aantal wezens dat door je spruit uit de weg geruimd is en tot slot, het aantal keren dat er seks is bedreven en de eventuele nakomelingen die daarbij zijn ontstaan. De kans bestaat dus dat je creatie op een gegeven moment een hele familie heeft weten te vormen. Interessant is dan de vraag `van wie’ een nieuw kindje is. Er zijn immers via natuurlijke weg twee ouders aan te pas gekomen die elk een eigenaar hebben. Hier komt de tweede en aardigste vorm van contact aan de orde. Technosphere is zo ontworpen dat van de `big events’ die je kindje in het kunstmatige Technosphere-landschap ondergaat, per email verslag wordt gedaan. Dit zorgt in belangrijke mate voor de affectie die je voor je kind kan gaan ontwikkelen. De emails verschijnen namelijk zeer onregelmatig, afhankelijk van de ondernemingsdrift die je kind ontwikkelt en van de interactie met anderen. Als je pech hebt, blijft je kind in een lege sector van het landschap hangen en gebeurt er weinig tot niets. De vraag is dus of en zo ja, wie er email krijgt bij de produktie van nageslacht door een Technospheriër. De scheppers van beide ouders, een van beide (op basis van welk criterium?) of geen van beide. Ik hoop vurig dat Victor en Victoria tijdens hun puberteit een flink libido zullen ontwikkelen.

Kyoko

Kyoko

Mijn grote angst is echter dat ik op een dag een mail van beide kinderen binnenkrijg. De eerste die vermeldt dat Victoria vandaag een ander wezen heeft gedood en verslonden, en een tweede die stelt dat Victor helaas ten prooi is gevallen aan een zekere Victoria. Kaïn en Abel in cyberspace. Die kans is niet eens zo klein aangezien: a) Victor een zwakke herbivoor is geworden (maar 1 oog, tenger lichaam), in tegenstelling tot carnivoor Victoria die er bloeddorstig en vervaarlijk uitziet (het heeft ondanks zijn jeugdige leeftijd al een dode op zijn geweten) en b) mijn beide kinderen toevallig in naburige sectoren terecht zijn gekomen. Ook een ander verontrustend scenario is denkbaar; ik krijg email dat zowel Victor als Victoria op dezelfde dag en tijdstip seksueel actief zijn geweest en eventueel samen een kind hebben verwekt. Over de kans op deze gebeurtenis tast ik enigszins in het duister omdat ik niet weet in hoeverre de programmeurs van Technosphere seksuele aantrekkingskrachten tussen herbivoren en carnivoren mogelijk hebben gemaakt en of incestueuze relaties niet uitgesloten zijn aan de hand van hetzelfde emailadres dat Victor en Victoria met zich meedragen.

Rouwende ouders
Het idee van Technosphere is allerminst nieuw maar zonder meer intrigerend. Het is jammer dat de programmeurs weinig willen loslaten over de variabelen die het gedrag van de Technospheriërs bepalen. Een deel zal wel zuiver willekeur zijn, maar er is bijvoorbeeld wel degelijk rekening gehouden met de overlevingskansen gebaseerd op de kwaliteiten van het wezen en de omgeving. Enkele herkenbare wetten zijn bijvoorbeeld:
– kinderen sterven sneller dan volwassenen
– carnivoren doden herbivoren om aan voedsel te komen terwijl herbivoren alleen carnivoren zullen doden wanneer ze aangevallen worden
– enigszins verwante herbivoren hebben de neiging zich in groepen te begeven
– herbivoren gaan op zoek naar gebieden met het meeste groen en de meeste natuurlijke bescherming
– omgekeerd zullen carnivoren altijd in de buurt blijven van gebieden met een hoge herbivoor-dichtheid (er is een mooi verhaal op de Technosphere-site dat een kudde herbivoren op een gegeven moment zich gegroepeerd had in een moeilijk bereikbaar grasrijk gebied onder aan de voet van een berg. Toen het gras echter op was moest men zich verplaatsen. Maar ach, wreed noodloot, er bleek een aantal hongerige carnivoren zich verschanst te hebben bij de uitgang van de pas. Een bloedbad en talloze rouwende ouders waren het gevolg).

Mensen van over de hele wereld hebben kinderen rondlopen in Technosphere. Dit succes van Technosphere onderstreept wat ook de Tamagotchi in Europa zal bewijzen. Niet alleen Japanners hebben de neiging via de techniek hun affectie te organiseren.
De interessante vraag is natuurlijk in hoeverre relaties met `organismen’ van vlees noch bloed daadwerkelijk de behoefte aan affectieve relaties met levende wezens kunnen vervangen. Dat er in Zuid-Amerika een significante correlatie bestaat tussen het aantal zelfmoorden en het moment waarop een centraal personage via overlijden uit een soap geschreven wordt, doet het ergste vermoeden. Fictie en werkelijkheid zijn geen gescheiden werelden.

About rogier verkade