Poppenkastje spelen in IRC

Als het Internet in zijn geheel als een aparte wereld beschouwd kan worden, dan moet er beslist ook onderscheid gemaakt worden tussen de verschillende werelden waaruit het Internet is opgebouwd. Iedereen die dit stukje leest, weet dat hij of zij hier gekomen is door te surfen, en niet bijvoorbeeld via een MUD (multi user dungeon) of door met mij te chatten. De verschillende toepassingen op het Internet lopen zo sterk uiteen, dat het eigenlijk wonderlijk is dat ze allen onder dezelfde naam geschaard worden. Het heeft enerzijds te maken met de nieuwheid van het net. Anderzijds speelt een rol dat het Internet een groot en dynamisch fenomeen is. Het is nauwelijks te doen alle toepassingen te kennen. En als je ze wel allemaal meent te kennen, duurt het niet lang voordat er nieuwe toepassingen bijkomen. En soms ook oude afvallen (zoals het oude Arpanet, de voorloper van Usenet, de structuur waar nu de meeste nieuwsgroepen in opgenomen zijn). Het gevolg is dat iedereen tot op zekere hoogte een geheel eigen betekenis aan het woord Internet toekent. Voor de een staat het synoniem voor surfen terwijl een ander bijvoorbeeld hoofdzakelijk nieuwsgroepen in gedachten heeft. Het kan tot geestige verwarringen leiden.
Een andere oorzaak is dat het Net als medium de functies van een aantal traditionele media integreert. De monitor lijkt op een tv, surfen doet verdomd veel aan zappen denken, het lezen van teksten en zien van plaatjes verwijst naar het lezen van een krant, emailen is eigenlijk korte briefjes schrijven en chatten met anderen (zeker met geluid) heeft wat weg van telefoneren. Dat al deze verschillende functies met elkaar geïntegreerd zijn, versterkt de neiging om over het Internet te spreken, hoewel dat gezien de diversiteit in toepassingen dus eigenlijk vreemd is. In feite zijn het allemaal autonome provincies die toeval met elkaar verbonden zijn door een gigantisch aantal kabels. Die verbindingen hebben natuurlijk wel gevolgen voor de autonomie. Zeker nu de hardware krachtiger en de software beter is geworden om van al deze functies ook daadwerkelijk gebruik te maken, nemen de mogelijkheden voor het combineren van verschillende toepassingen toe. De ontwikkeling van browsers is wat dat betreft illustratief. De Netscape Communicator bijvoorbeeld heeft naast de mogelijkheid tot browsen, ook een ingebouwd mail programma nieuwsgroep browser en een html-editor.

Dringen geblazen
Belangrijker voor de betekenis van de diverse toepassingen is echter dat er steeds meer mensen on-line zijn. Tot enkele jaren terug was het ondoenlijk iets van een gemeenschapsgevoel op het Internet te ervaren omdat er simpelweg niet genoeg mensen on-line waren. Je kon je geluk niet op als je toevallig in eenzelfde ruimte iemand anders tegen het lijf liep (en zelfs als het een eikel was nam je dat op de koop toe). Tegenwoordig is dat wel anders. Van het gevoel alleen te zijn is nauwelijks meer sprake; het is dringen geblazen in de rijen van de download kassa’s en bij het contact maken met je provider, en je kunt geen chat-kanaal bezoeken of je wordt onmiddellijk overstelpt door joviale begroetingen van tien anderen in zes verschillende talen. Ook op het net is geen stukje ongerepte natuur meer te vinden. De aardigheid is nu juist dat de Internetter niet direct op zoek is naar een rustieke omgeving. Toepassingen als nieuwsgroepen, chat-kanalen en MUD’s bestaan uitsluitend doordat er interactie met anderen mogelijk is. Zelfs de meest verstokte narcist houdt het niet langer dan vijf minuten in zijn eentje op een chatkanaal uit. De veel gehanteerde metafoor van het café is ook hier op zijn plaats; een volstrekt leeg café nodigt niet direct uit tot binnengaan (behalve voor de verstokte alcoholist dan). Een bomvol chat-kanaal echter kan leiden tot de meest verrassende taferelen, net zoals een veelbezochte nieuwsgroep verhitte discussies kan veroorzaken die zich soms tot ver buiten de nieuwsgroep verspreiden.

Smileys, Popups en Lurkers
De chatkanalen, of eigenlijk officieel IRC (Inter Relay Chat) geheten, zijn een goed voorbeeld van de diversiteit van het Internet. Ze vormen een wereld op zich. Het aardige aan deze toepassing is dat het een geschikte manier blijkt om soulmates te vinden. Je kunt heel snel conclusies trekken of je wel of niet met iemand kunt opschieten. Het is absoluut geen `arme’ vorm van communicatie zoals wel eens verondersteld wordt. Wat een rol speelt is dat het op de een of andere manier een ongeschreven wet bij IRC is dat je geestig uit de hoek moet komen. De `smileys’ ( 🙂 ) en `lols’ (laugh out loud) zijn doorgaans niet van de lucht. Iedereen weet hoe nauw humor luistert en hoe vervelend andermans humor kan zijn. Een beter en sneller criterium voor je omgang met anderen is niet denkbaar. Duitsers bijvoorbeeld zijn moeilijke mensen op chat kanalen omdat ze ook hier keer op keer bewijzen over bitter weinig humor te beschikken.
Een andere oorzaak van de goede contacten die je per IRC kan opbouwen, is het feit dat emoties op een bevredigende manier duidelijk gemaakt kunnen worden. Naast de bekende smileys, zijn vooral de zogenaamde popups een aardig hulpmiddel. Popups zijn combinaties van kleuren en lijnen die in de software zijn opgenomen of die je zelf van te voren kan maken. Allerlei verschillende figuren of symbolen zijn het gevolg. De meesten hebben betrekking op het begroeten of omhelzen van iemand, maar in feite kan iedere emotie er mee uitgedrukt worden. Zo kwam ik met enige regelmaat een nationalistische Amerikaan tegen die bij binnenkomst standaard een Stars & Stripes in het beeld toverde. Een meer eenvoudige en veel gebruikte popup is bijvoorbeeld:
Rogier omhelst {{{{{{{{Maria}}}}}} en bedankt haar voor het compliment.
Leuk aan popups is dat ze ironie bevorderen, of in ieder geval veel mogelijkheden daartoe geven omdat ze vaak nogal overdreven zijn. Bovenstaande popup wordt bijvoorbeeld ook vaak gebruikt wanneer Maria juist een belediging naar mijn hoofd geslingerd zou hebben. Een andere veel voorkomende actie is het uitbundig blijven begroeten van iemand (met bijvoorbeeld de confetti- of vuurwerk-popup) die wel op het kanaal is maar weigert zijn mond open te trekken, een zogenaamde ‘lurker’. Je wordt als lurker op die manier enigszins voor lul gezet en vaak besluit hij of zij dan toch maar uit zijn schulp te kruipen of het kanaal te verlaten.
IRC-gesprekken kunnen wonderlijk van structuur zijn. Omdat je met z’n allen min of meer door elkaar heen toetert, valt het gesprek meestal uiteen in een aantal verschillende gesprekjes. Dus persoon A praat met B terwijl C, D en E met elkaar een ander gesprek voeren. Extra verwarrend, maar wel zo leuk, is dat je ook privé-boodschappen kan sturen en ontvangen die alleen voor één ander zichtbaar zijn. Ook kun je een privé gesprek met een ander beginnen op een eigen kanaal zonder dat de rest dit ziet. Deze twee mogelijkheden hebben logischerwijs aanzienlijke invloed op het centrale gesprek. Het stimuleert het praten achter iemands rug om en dat is spannend niet in de laatste plaats omdat je weet dat anderen het ook bij jouw doen. Vaak begint een verzoek voor een privé gesprek dan ook met zinnetjes als: `Vind je ook dat hij/zij eigenlijk nogal verwaand is?’

Typische IRC chaos

Typische IRC chaos

Verschillende maskers
Natuurlijk geldt dat er weinig mogelijkheden zijn om na te gaan in hoeverre mensen oprecht zijn. Iedereen kan liegen dat ie barst maar er geldt ook dat er niet zo veel reden is om dat te doen. Er staan immers betrekkelijk weinig belangen op het spel. Hoewel…? Gezien de grote controle over de interactie die je kunt uitoefenen – anderen kunnen in feite alleen een beeld van je vormen op basis van wat je (niet) zegt – is het op een IRC-kanaal relatief eenvoudig een gewenst imago te scheppen. Er zijn er die bewust tegen alles en iedereen aanschoppen en dus weinig vleiende reactie opwekken terwijl anderen juist steevast iedere nieuwkomer met een innige omhelzing verwelkomen.
Belangrijk in dit opzicht is de rol die identiteit speelt. Of, nauwkeuriger gezegd, de rol die het zelfbeeld van mensen speelt. In de dagelijkse communicatie in het `off-line’ leven, handelt iedereen continu op grond van het zelfbeeld dat hij of zij heeft binnen een bepaalde omgeving. Iedereen realiseert zich dat hij binnen zijn familie een andere rol speelt dan binnen zijn werkomgeving. De socioloog Erving Goffman noemde dit Impression Management; mensen dragen figuurlijke maskers die zij op en af zetten al naar gelang de situatie waarin zij zich bevinden. Het opmerkelijke aan dergelijke rollen is dat ze erg statisch zijn. Als ik morgen mijn rol binnen de Writers Block redactie op mijn werk zou vertolken zou dit tot verklaarbaar onbegrip (en waarschijnlijk ontslag) leiden. Er zijn weinig mogelijkheden tot verandering doordat je bestaande rol continu door anderen bevestigd en erkend wordt. Je wordt als het ware steeds in bepaalde rollen gedrukt door je omgeving. Uiteraard heb je zelf ook invloed op de indruk die je achterlaat maar voornamelijk slechts tijdens je introductie in de omgeving (een van de vele redenen waarom je relatie als kind met je ouders zo bijzonder is. Je bent je bij je geboorte nooit bewust geweest van je komst in die omgeving. Je ouders des te meer, zij wisten het zelfs al toen je nog verwekt moest worden, in de meeste gevallen dan).
In het virtuele leven in chat-kanalen is de betekenis van deze rollen vergelijkbaar. Veel mensen houden er van om met rollen te variëren en te spelen. Enerzijds kan dit makkelijk gezien de geringe consequenties die een verkeerd geïnterpreteerde rol tot gevolg heeft. De gevolgen variëren van onbegrip tot een verbanning van het kanaal. Anderzijds is het wel zo dat net als in het dagelijkse off-line leven, je ook in de chat-omgeving door de continue bevestiging en erkenning van je identiteit door anderen, in bepaalde statische rollen wordt gedrukt. De lol van IRC is nu echter dat het eenvoudig is om op verschillende kanalen, verschillende rollen te spelen. Ik heb meegemaakt dat een bepaald persoon op kanaal X poeslief was terwijl je op kanaal Y van dezelfde persoon de meest venijnige zinspelingen naar je hoofd kreeg geslingerd. Sommige mensen kunnen daar niet tegen. Ik vind het poppenkastje spelen op zijn best.

About rogier verkade