Kwik, Kwek en Kwak als voorbeeld –

‘Welke minister, hoogleraar of generaal heeft de moed om zijn of haar ziens- en handelwijze te relateren aan een stapel beduimelde Donald Ducks die hij of zij een paar decennia geleden onder zijn of haar bed verstopte? (…) Complete beleidsnota’s blijken te wortelen in het gedachtengoed van Kwik en Kwak.’
Aldus het onlangs verschenen boek Het Duckdenken.

Over de invloed van Disney-karakters op de westerse manier van leven zijn heel wat studies verschenen en theorieën geëuit. Zo publiceerde de marxist Ariel Dorfman in de jaren zeventig How to read Donald Duck (in het Nederlands verschenen als Hoe lees ik Donald Duck), waarin hij de schadelijke invloed van de Ducks wilde aantonen. Volgens Dorfman draagt de Donald Duck een verderfelijke kapitalistische en imperialistische mentaliteit uit (Dagobert!). Recenter zijn protesten van fundamentalistische christenen die menen dat Walt Disney-films de jeugd tot ongebreidelde seks aanzetten. In de tekenfilmbeelden zouden bloot-plaatjes verborgen zijn.Dagobert Duck
In Het Duckdenken geeft journalist Michiel Hegener de grote invloed van Kwik, Kwek en Kwak op de samenleving weer. Want de machthebbers, de generatie van de babyboomers, is opgegroeid met Donald Duck. En dat laat zijn sporen na! De vredesmissies van de NAVO bijvoorbeeld, waarbij soldaten uit diverse landen samenwerken, zijn gebaseerd op de werkwijze van de jonge woudlopers, die met verschillende dieren (varkens, honden, eenden) optrokken. Verder betoogt Hegener: Verrassend genoeg is er nog nooit een verband gelegd tussen het ontstaan van de informatiemaatschappij en het Handboek van de jonge woudlopers.’ In het handboek staat alle nuttige kennis. Waar doet dat aan denken? Precies, Internet. De diensthond van de woudlopers wijst hen altijd de weg naar de juiste plekken en is daarom te vergelijken met een zoekmachine. Want, `net als Northern Light, Lycos, Yahoo en Altavista opereert hij integer, volhardend en snel, identificeert en lokaliseert hij het gezochte. (…) Onverbeterlijke ontkenners van de invloed van de neefjes zullen er graag op wijzen dat de search engines en het Internet onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, terwijl de officiële hond nooit met Handboek wordt gesignaleerd. Nogal wiedes! Honden kunnen immers niet lezen!De neefjes hebben ook positief bijgedragen aan het ontstaan van het post-modernisme, het feminisme, het bedrijven van zuivere wetenschap (ze komen onbevooroordeeld en onbevangen tot oplossingen), en de moderne public relations (meerdere monden spreken dezelfde boodschap).
De levenswijze van de neefjes is richtsnoer voor het handelen van een complete generatie in de huidige, ingewikkelde maatschappij. Daarentegen is de invloed van de domme en bevooroordeelde Donald, de hebzuchtige Dagobert en andere Duckstadbewoners, negatief.

de neefjesTerwijl ik Het Duckdenken las bekroop mij langzaam het gevoel in de maling te worden genomen (wellicht heeft u dat ook bij het lezen van dit stuk). Ik begon steeds meer te denken aan pseudowetenschappers die trachten te bewijzen dat de aarde plat is. De auteur sleept er teveel dingen bij die er niets mee te maken hebben, doet aan foutieve analogieredeneringen (`omdat de neefjes grote invloed hebben op de informatiemaatschappij en het leger, moeten ze dat ook wel hebben op sport’) en dit alles op een zwaar overdreven toon.
Tegelijkertijd las ik recensies in de Volkskrant en NRC-Handelsblad, die het boek bloedserieus behandelden. De Volkskrant vindt Hegener moedig, omdat hij als medewerker van NRC en Vrij Nederland een naam heeft te verliezen. Pieter Steinz meent in NRC dat Hegeners stellingen aannemelijk zijn, maar dat zijn bewijsvoeringen en literatuurverwijzingen niet kloppen. Hegener verwijst op een dusdanig belachelijke wijze naar De eendimensionale mens (`het enige boek van Herbert Marcuse met het woord eend in de titel’) dat je je afvraagt wat Steinz bezield heeft het boek serieus te nemen.

Ik besloot de auteur te benaderen met mijn vermoedens.

Was het een parodie?
`Ja. Ik en de uitgever hebben overwogen erin te schrijven dat het een parodie was. Maar we dachten dat iedereen dat wel zou begrijpen. Ongelooflijk dat ze daarin tuinden! De NRC-recensent schreef dat vooral in de laatste hoofdstukken mijn betoog aan alle kanten rammelt, terwijl ik vooral in de laatste hoofdstukken heb geprobeerd het allemaal zo verschrikkelijk te laten rammelen dat geen lezer nog serieus zou denken dat ik het meende.’

Herbert MarcuseWat wilde u ermee aantonen?
`Ons leven staat bol van retoriek, redeneringen. Advocaten, politici, journalisten, adverteerders, wetenschappers, cafébezoekers, allemaal hebben ze -hebben we- redeneringen om onszelf en anderen van allerlei standpunten te overtuigen. Maar er heerst m.i. weinig bewustzijn over de redeneermethoden die we gebruiken. Ik wilde dat bewustzijn wat opkrikken door een reeks veel gemaakte redeneerfouten en redeneerwijzen tot karikaturale proporties op te blazen op een idiote, maar verder onschuldige stelling. Wat dat betreft is het een zeer serieus boek!’

Zijn de neefjes u tot voorbeeld?
`De onbevooroordeeldheid spreekt me steeds weer aan. De daadkracht ook, de hang naar het terrein (ik schreef alle huidige ANWB-gidsen over de Veluwe).’`De Duckstrips waren bij ons thuis -ik ben van 1952- min of meer verboden, mijn broertjes, zusjes en ik moesten een heel verantwoord kinderblad lezen dat Kris Kras heette. Maar in 1957 kwamen wij in contact met een gezin waar de Duckstrips sinds nummer één ingebonden in de kast stonden. De serie albums van het Barks-materiaal die in 1975 begon heb ik vrijwel integraal aangeschaft en zeer grondig bestudeerd. Alleen deze zomer, bij het schrijven, kreeg ik een lichte overdosis zodat ik ze nu alweer een paar weken niet heb geraadpleegd. Wat niet uitmaakt, want mijn favoriete verhalen ken ik per plaatje uit mijn hoofd!’

Renzo Verwer

Michiel Hegener, Het Duckdenken. Uitgeverij Contact, 1999

About renzo verwer