Uitslag Napster-prijsvraag

De film Boogie Nights wordt alom gezien als icoon van de seventies-revival van enkele jaren terug. Daarbij wordt vaak over het hoofd gezien dat een groot deel van die film zich afspeelt in de jaren tachtig. Het verschil tussen de beide decennia toont Boogie Nights op een schrijnende wijze. Het verhaal speelt zich af in de porno-industrie. Dat betekende in de jaren zeventig één grote familie, knusse feestjes en lekker seksen. Lachen. De jaren tachtig stonden voor cocaïneverslaving, aids, zelfmoord en straatprostitutie. Jaren van verharding van de maatschappij. De metafoor in Boogie Nights is het medium waarop ‘de daad’ werd vastgelegd. Een omslag van gezellige seks op warm, groezelig celluloid naar harde porno, koud en kaal op video gezet. De jaren tachtig waren geen pretje. Waarom dan toch die nostalgie?

Eén reden is dat er in die jaren goede muziek werd gemaakt. Dat blijkt wel uit de lijstjes van de inzenders op de Napster-prijsvraag van vorige maand. Hoewel daar niet specifiek om werd gevraagd, stelde bijna iedereen een fictieve cd vol 80’s classics samen.
En de winnaar is:

De Napster-prijsvraag deed de jaren tachtig weer herleven. Maar niet voor Jan Iedema. Jan maakte een cd onder het motto ‘Shalala’. In elk nummer komt die zangregel minstens één keer voor. Een leuk idee, vooral ook als de muziek loopt van de Shirelles via Frank Zappa en de Counting Crowes naar De Kleine Zeemeermin. Hier worden wij erg vrolijk van! Eén opmerking slechts, snobistisch als wij zijn hadden we ‘Jersey Girl’ liever uit de mond van Tom Waits dan van Bruce Springsteen gehoord.
Jan Iedema ontvangt als beloning de beloofde cd-bon. Bovendien krijgt hij, en alle andere inzenders, de Douma’s fijne eighties dubbel-cd (ja ja, het kan niet op), speciaal geremasterd en op gewenst hifi-niveau gebracht door Arno Peeters.
Slechts één inzender, Jan Iedema, bestreek de volledige geschiedenis van de popmuziek. Dat moest ook wel, want hij koos voor een zeer specifiek thema: Shalala. In elk liedje komt minstens één keer die frase voorbij. Heel origineel. En daarmee heeft hij de eerste prijs te pakken.

Rete-dansbaar
Een verantwoorde 80’s toptien stuurde Robbert Heijm, met onder meer David Sylvian, Talk Talk en Bryan Ferry. Maar ook Bloem (Even Aan Mijn Moeder Vragen) komt langs. “Een jaren tachtig-cd heeft een nummer van The Police, punt”, redeneerde Robbert en hij koos gelukkig voor een minder voor de hand liggende optie: Invisible Sun, juist zo’n nummer waarin de verharding en de koude grauwsluier van de eighties doorklinkt. Enige minpuntje in de toptien is Broken Wings van Mr. Mister. “Ondanks het hoge skyradio-gehalte een mooi nummer”, schreef Robbert, maar persoonlijk vond ik het een braakmiddel.
In de ’80’s Dance Top 30′ van Peter Faas kon ik mij helemaal vinden. Peter komt met bands als: Fad Gadget, A Certain Ratio, The Virgin Prunes en het Belgische Arbeid Adelt. Tegen De Tijd van De Div had ik vorige maand ook op mijn cd willen zetten als ik die op Napster had gevonden (niet dus). En dan zijn er nog klassiekers als The Magnificent Seven van The Clash en Once In A Lifetime van The Talking Heads. “Allemaal rete-dansbaar”, zo prees hij zijn cd aan. Inderdaad, ondanks de wat kraakpandachtige sfeer van de cd zou ik toch eerder Faas dan Wipneus en Pim vragen om op mijn eightiesfeestje te dj’en. Slechts één vraag voor Peter: who the f*** zijn The Smurfs (en hun nummer Smurf For What It’s Worth)? Vader Abrahams stoute neefjes?

Provinciale danstenten
René Janssen motiveerde zijn keuze in een uitgebreid epistel en ontpopte zich daarin als een soort trendwatcher van de tachtiger jaren. Zo signaleerde hij destijds de zomerdisco (“zweterige dansclubs in Lloret del Mar en Benidorm”) en winterdisco (“provinciale danstenten met halve uren gratis bier, getoupeerde haren en fluorescerende sweaters”). Zijn antwoord daarop? Gruppo Sportivo’s Disco Really Made It. Andere stromingen die op zijn cd aan bod komen zijn Ska (The Specials, die – in tegenstelling tot Madness – trouw bleven aan de originele Jamaïcaanse meesters), New Wave (The Sound, “meer doordacht dan The Cure, maar ja, geen uitstraling in de media”) en Neue Deutsche Welle (Blaue Augen van Ideal, “een soort Ich bin wie du, maar dan anders”). Daarnaast pareerde Janssen mijn keuze voor Anne Clarke met een Nederlandstalige popdichter (Ton Lebbink met Voetbalknieën). Hulde daarvoor! Maar mijn favoriet van de lijst is Malcolm McLaren’s briljante scratchnummer Buffalo Gals.

Dance with somebody
Ik twijfel absoluut niet aan de kwaliteiten van WB-lezers als trendwatcher of dj. Toch ging ik ook op zoek naar wat andere ‘tachtigers’ er van vonden. In een nieuwsgroep ontstond al snel een discussie over de ‘most overplayed songs from the 80’s’. De top drie bleek Tainted Love van Soft Cell, Come On Eileen van Dexy’s Midnight Runners (jaja, ook op mijn cd te vinden) en Girls Just Want To Have Fun van Cindy Lauper. Nummers als Shout (Tears For Fears), Summer of ’69 (Bryan Adams) en I Wanna Dance With Somebody (Whitney Houston) onderstrepen de stelling dat de jaren tachtig geen pretje waren. Opvallende afwezigen in deze discussie waren Dire Straits en Michael Jackson.

Flashdance
Maar de jaren tachtig waren meer dan alleen muziek, zo toont deze weken de BBC. De omroep reikt ons op zaterdagavond de roze bril aan in het programma I 1980’s. Iedere week behandelen zij anderhalf uur lang een jaartal (ze zijn inmiddels gevorderd tot 1986), gevolgd door een film uit hetzelfde jaar. Wat hebben we zoal langs zien komen? Pacman, Porky’s Pikante Pretpark, Live Aid, beenwarmers, The A-Team, gummetjes met aardbeiengeur, The Young Ones, Kit (van Knight Rider), Transformers, Spitting Image, Samantha Fox, Flashdance en The Smiths. Films die we weer eens mochten aanschouwen waren onder andere Videodrome, Fame, Scarface en natuurlijk The Breakfast Club. Kortom, een verantwoorde nostalgietrip voor iedereen en het ultieme jeugdsentiment voor de dertigers onder ons. De BBC besteedt namelijk ook aandacht aan de sfeer op klassenfeestjes in die dagen. Het schuifelen op True van Spandau Ballet en het voorzichtig betasten van de meisjes. De triomf als je wist door te dringen tot in Haar Broek! Een gevoel dat een van de geïnterviewde komieken omschrijft als: “it felt like you’re hand was stuck in a letterbox”. Want ze droeg natuurlijk een strakke stonewashed levi’s.

Dansende meute
Leuk hè, tot nu toe? Al die alternatieve bandjes, filmclassics en gekke fenomenen uit de jaren tachtig… Het is dan ook razend populair. De kijkcijfers van het BBC-programma bewijzen dat wel. En op internet wemelt het van de eigties-sites en -nieuwsgroepen. Niet alleen dertigers, ook twintigers en zelfs tieners komen massaal bij Wipneus en Pim dansen. Of iemand anders organiseert wel een nostalgische eightiesparty. Bovendien zien we op die feesten langzaamaan de meest vreselijke modetrends weer verschijnen (het ‘matje’ schijnt al in trek te zijn). De eighties zijn helemaal terug.
Maar is het meer dan een oppervlakkige, soms wat ‘campy’, opleving? Het is te hopen van niet. Want de jaren tachtig waren vooral de jaren van Koude Oorlog en Ronald Reagan, werkloosheid en Ruud Lubbers, nog veel meer werkloosheid en Maggie Thatcher. Aids, Apartheid en atoomdreiging. I 1980’s, ja ja. De BBC blikt in ieder geval nog sporadisch terug op de zwarte kanten van de jaren tachtig. De dansende meute in Nederland lijkt het allemaal te zijn vergeten.

Dansen op de Muur
Terwijl ook Nederland na de sociale seventies druk bezig was een no-nonsense staat op te bouwen. Ons aller moeder Juliana maakte plaats voor ijskoningin Beatrix. De idealist Den Uyl moest de weg vrijmaken voor de rekenaar Lubbers. Een keihard realisme nam bezit van Nederland en tijd om te dromen was er niet meer. Je kon maar twee dingen doen: het systeem bevechten (als kraker) of het aanwenden om je te verrijken (als yup). En in beide gevallen was het hard werken. De kraker en de yup, het waren eigenlijk ‘brothers in arms’ als het gaat om hun cynische houding jegens de maatschappij. Vadertje Staat was er ineens niet meer om voor ze te zorgen, dus namen ze het recht maar in eigen hand.
Vreemd genoeg zijn het deze twee extremen die de pijlers zijn gaan vormen voor de vrijheidblijheid samenleving van het daaropvolgende decennium. De investeringen van de grootkapitalistische yup zorgden uiteindelijk voor de economische bigbang halverwege de jaren negentig. Terwijl de linkse activisten in hun tijd een menselijker samenleving wisten te forceren. De jaren tachtig begonnen met de krakersrellen op 30 april 1980, en eindigden met de val van de Berlijnse Muur op 29 november 1989. Het is tekenend voor de verandering in tien jaar: van vechten in de straat naar dansen op de Muur. De jaren negentig, het dansdecennium, stonden voor de deur.

Dance the blues
Achteraf gezien waren de crisisjaren dus constructief, maar dat zag er in de jaren tachtig niet naar uit. Er was een economische crisis, maar ook een culturele. Of nog beter: crisis wás cultuur. Ook kunstenaars hadden slechts twee keuzes. De eerste optie was een vergaand escapisme. De hele situatie wegdenken en dansen, dansen, dansen. Die houding werd het meest treffend verwoord door David Bowie. Zijn credo in de jaren tachtig was: Let’s Dance. “Put on your red shoes and dance the blues”.
Anderzijds werd de crisis aanbeden, maar dan in abstractere termen. Verval, dood, het kwaad, ziekte. “It doesn’t matter if we all die”, zong The Cure op hun welbekende huilerige toontje. Ian Curtis, de zanger van Joy Division, voegde de daad bij het woord en verhing zichzelf. Ondertussen dweepte men met Adolf Hitler, Charles Manson en de komst van de Antichrist. Zwart was de dominante kleur op platenhoezen, maar ook in kleding en zelfs in beeldende kunst. Anselm Kiefer was dé schilder van de jaren tachtig. Het waren vrolijke tijden…

Swinging cops
Aan de andere kant van de oceaan was het al niet veel beter, ook daar weer dualisme. Amerika was bezig Vietnam te verwerken. Prachtig vonden de ‘rednecks’ Bruce Springsteens lofzang op het Vierde Rijk, Born In The USA, maar ze hadden niet door dat hij juist de poten daaronder aan het wegzagen was. Films als Platoon of Born On The 4th Of July deden de rest. Het Vietnam-dualisme werd ultiem uitgebeeld in het personage Rambo. Rambo stond voor kracht en mannelijkheid, en daarmee was hij een waardig opvolger van westernhelden als John Wayne. Precies het imago van Amerika dat oud-acteur Ronald Reagan de wereld wilde laten zien. Maar het was juist een Vietnam-trauma dat Rambo maakte tot een solitaire outcast, die in First Blood vecht tegen het systeem.
Bovendien was de crisis in Nederland een economisch dipje vergeleken bij Amerika. Daar waren de verschillen tussen arm en rijk pas echt schrijnend. De cynische houding van de yup werd grotesk, lees eighties-romans als Less Than Zero en American Psycho – beide van Brett Easton Ellis – er nog maar eens op na. Maar daartegenover stond nauwelijks links activisme van krakers of punkers. Daarvoor zat de American Dream te diep geworteld. Iedereen streefde naar rijkdom, legaal of illegaal. Dat leidde in de jaren tachtig tot een explosie van criminaliteit, geweld en drugshandel. Gelukkig waren er nog de ‘swinging cops’ van Miami Vice, Sonny Crockett en Ricardo Tubbs, maar de losers belandden in een hel zoals geschetst in Boogie Nights.

Eighties-dansavondjes
De jaren tachtig waren dualisme, cynisme en escapisme. De blijmoedige nostalgie van de BBC en Wipneus en Pim is dus wat beperkt. Ik hoop dat er ook nog een ‘I hate 1980’s’ komt, waarin dieper wordt ingegaan op de economische crisis, de Koude Oorlog, Apartheid, Maggie Thatcher en honger in Afrika. Opdat de jaren tachtig niet de geschiedenis ingaan als een reeks van campy fenomenen. Er was meer aan de hand. Gedwongen te ontsnappen aan de kille buitenwereld ging je wel achter Pac Man zitten, geloofde je in de rechtvaardigheid van The A-Team of vluchtte je de disco in om daar te dansen op Cindy Lauper. Dat was niet camp, dat was een levensbehoefte. De wereld was eventjes mooi als je op een feestje wist door te dringen in Haar Broek. “Forever young,” zong je mee met Alphaville, “I want to be forever young”.
Je eventjes weer jong voelen. Na de sixties- en de seventiesrevival is de dertiger van nu aan de beurt om te herbeleven. Dat kan op eighties-dansavondjes. Dat kon met een lijstje van 80’s-classics voor WB en dat kan nog een paar zaterdagen bij de BBC. Bedankt en enjoy! Maar bedenk wel: één keer de jaren tachtig was genoeg!

Leendert Douma

About leendert douma