Coke, afslankpillen en desillusies

´re·qui·em (het ~)
1 mis voor de zielenrust van een overledene => dodenmis, zielenmis, requiemmis
2 muziek daarbij
3 geschrift, toneelstuk enz. ter ere van een gestorvene
(Van Dale)

Voor iemand met een ‘open mind’ en een hart dat de meest verwaarloosde gevoelens van de humane ziel kan verteren, is dit juweeltje van regisseur Darren Aronofsky een buitengewone aanrader. De Amerikaanse Aronofsky (33) tovert met split screens, fastmotion-scènes, kleurenmanipulatie, extreme close-ups enbeeldvervormende lenzen, een visueel spektakel op menig netvlies.
De anderhalf uur durende film beschrijft in hoog tempo de desastreuze gevolgen van de afhankelijkheid van verslavingen. De invloed van drugs, koffie, dieetpillen en televisie drukt zich confronterend door het orgaanstelsel van de neergaande personages en laten een spoor van kwellingen en realiteitsverlies achter.
Aronofsky debuteerde met de duister briljante Pi, waarin hoofdrolspeler Sean Gulette subliem een doorgedraaide mathematicus met migraine speelt. Voor Requiem for a dream beet Aronofsky zich opnieuw vast in een ander knap staaltje werk: Hubert Selby’s gelijknamige roman uit 1968. Een donkere spiraal leidend naar een bodemloze afgrond waarin onvruchtbare fantasieën gedoemd zijn het leven te laten. Aronofsky’s even waanzinnige en unieke als verontrustende stijl vormt de perfecte omlijsting voor het verhaal van vier personen wiens levens vervuld zijn geraakt van eeuwige wanhoop. Aanhoudend zapt de regisseur heen en weer tussen ironie en junkieleed.

Rozengeur en aangenaam drugsgebruik
Requiem for a dream gaat over een droom. Een droom die bij de geboorte al is gestorven. Een droom van consumeren, verslaafd raken en overleven. Of juist niet overleven. Er worden twee verhalen verteld. Beide beginnen in een zomer vol rozengeur en aangenaam drugsgebruik waarin Harry en Marion, twee geliefden en hun vriend Tyrone zich overgeven aan shots en geromantiseerde fantasieën. Daarnaast volgt Aronofsky Sara Goldfarb, moeder van Harry, die haar leven, na het overlijden van haar man heeft gewijd aan televisiekijken. Sara Goldfarb wordt gespeeld door Ellen Burnstuyn die voor die rol werd genomineerd voor een Golden Globe. Met name de ‘Tappy Tibbons Show’ geeft Sara hoop tot leven. De show geeft gestalte aan de excessieve kanten van de Amerikaanse droom. Te pas en te onpas wordt in de show de kreet ‘Be Excited’ gepropageert.
Alle hoofdpersonages krijgen ieder op hun beurt reden zichzelf te veranderen. Harry, Marion en Tyrone zien zichzelf genoodzaakt drugs verkopen, net zolang tot ze Marions carrière als modeontwerpster kunnen lanceren. Ze plannen hun zaakjes, geven party’s en houden zich bezig met pushen en dealen waarop het onvermijdelijke volgt; ze gaan hun eigen product gebruiken in plaats van verkopen.

Verfrissende cocktail van afslankpillen
Sara Goldfarb krijgt intussen de kans van haar leven: ze mag in de Tappy Tibbonns Show verschijnen. Een telefoontje met de mededeling dat ze simpelweg ‘heeft gewonnen’ doorbreekt haar ritueel – steeds maar weer met de afstandsbediening in haar hand, zittend voor de televisie dozen chocola naar binnen werken. Ze haalt het in haar hoofd om zich zo mooi mogelijk te presenteren op de dag dat ze op haar zo geliefde beeldbuis zal verschijnen. Daarvoor haalt ze haar favoriete, rode galajurk tevoorschijn, uit de tijd waarin haar man nog leefde.
Echter, al snel blijkt dat de roes maar knap kort is. Met het aanbreken van de herfst verdorren niet alleen de bladeren maar ook de illusies. De ene rush volgt op de andere en de consumptie van coke, afslankpillen en bankbiljetten nemen in rap tempo toe.Sara propt zich om de zoveel tijd in haar veel te kleine rode gewaad om zich te realiseren dat drastischer maatregelen nodig zijn om er in te passen. Zo raakt ze verslingerd aan een verfrissende cocktail van vier verschillende afslankpillen. Hoewel de hallucinaties en obsessief gedrag toenemen, blijkt dat geen reden om niet over te stappen naar een handje vol pillen tegelijk.
Harry’s hopeloze arm. Harry ziet zijn moeder creperen, terwijl hij op zijn beurt zijn lichaam vernietigt middels de spuit met inhoud. Om aan geld te komen, blijkt zelfs zijn relatie met kostbare Marion geen rem. Als Harry haar toestemming geeft om haar lijf te koop aan te bieden, belandt Marion in de meest compromitterende seksspelletjes. Vriend Tyrone wisselt intussen het pushen, dealen en opgepakt worden af.
Tussendoor knallen fragmentarische beelden; een niet aflatende cyclus van openscheurende zakjes coke, het uitleggen van de poeder, snuiven, spuiten, de uitzettende pupillen in megaclose-up, inname van pilletjes, kolkend bloed en kloppende aderen, op het netvlies van de toeschouwer. Dit alles prachtig ondersteunt met muziek. Clint Mansell van de industriële muziekgroep Pop Wil Eat Itself die ook de muziek componeerde voor Aronofsky’s eerste film, Pi, leverde deze keer nog beter werk, wat zorgt voor een perfecte harmonie tussen beeld en geluid.

Wrede, vernietigende obsessie
Na de eerste aanloop worden de levens van de vier personages uit elkaar getrokken om gaandeweg opnieuw met elkaar verweven te raken. Een samenhang waarin het eeuwenoude thema ‘hoop doet leven’ val te bespeuren. Aronofsky’s interpretatie daarvan is echter extreem. Hij laat zien dat hoop ook een hele andere betekenis kan hebben. Leven naar een droom kan de hoop omtoveren tot een wrede, vernietigende obsessie.
Aronofsky steekt zijn opvatting over het visuele aspect van het begrip vernietiging dan ook niet onder stoelen of banken. In het laatste half uur concretiseert de regisseur zijn visie op vernietiging: in een inmiddels verloren strijd verwikkeld, gaan de personages op weg naar een gruwelijk – maar desalniettemin open – einde. De climax van de film is niets minder dan onze eigen afschuw. Het gevoel dat je bekruipt bij het zien en meemaken van de elektroshocks, de rottende arm, de gedwongen seks, is een onvergetelijke ervaring. Creperen neemt in dit geval wel een heel letterlijke vorm aan. De finale is beklemmend en een voortreffelijke weergave van wat ondergang eigenlijk betekent.

Het thema ‘junkies-on-a-low-road-to-hell’ is natuurlijk niets nieuws. Desondanks de film verre van cliché. Het gevoel vandroevigheid en mislukking krijgt in Requiem for a dream de overhand. Het is echter enigszins ironisch, dat deze bekwaam gemaakte, briljante film, je juist met een gevoel van ontzetting en opbeurende opluchting tegelijkertijd achterlaat

Maria Fazecas

About m. fazecas