Wat is er leuk aan begrotingsbehandelingen?

Als kersvers raadslid moet je een boel leren. Bijvoorbeeld hoe je een begroting moet lezen, wat het verschil tussen een amendement en een motie is en hoe je je beleidsmatige idealen concreet kunt ombuigen naar dat ene aspect waar het allemaal om draait in een gemeenteraad: geld! Maar ook: hoe werkt eigenlijk een Begrotingsbehandeling in de gemeenteraad?

Woensdag 12 november ’02

Om 10 uur komen we allemaal opdraven: 45 gemeenteraadsleden, 7 wethouders, twee dozijn ambtenaren, een vijftal journalisten en een handjevol belangstellenden. De burgemeester komt binnen, we kunnen beginnen. Het is gezellig in de Raadszaal.

Ik ben van tevoren al redelijk bang gemaakt. De Utrechtse Raad heeft een reputatie hoog te houden wat betreft de eindtijd van begrotingsbehandelingen. De afgelopen jaren heeft de voltallige raad, na twee volle dagen en nachten vergaderen, de zon weer zien opkomen vanuit de raadszaal…

Dus dit is lobbyen..
De gemeenteraadsleden hebben zich al zes weken van tevoren een slag in de rondte gewerkt om alle telefoontjes, e-mails en brieven vol noodkreten van organisaties in de stad naar tevredenheid te woord te staan; alle vinden dat ze (weer) te weinig geld van ons krijgen. Dat betekent dus: heel vaak die drie dikke telefoonboeken die de Utrechtse Gemeentebegroting zijn, openslaan en op zoek naar stelpostjes, dienstreserves en onderuitputtingen om met het geld hieruit weer één van die clubjes blij maken. Keer op keer het collegeprogramma erbij halen, ons verkiezingsprogramma (effe checken of we hier in het verleden niet juist tégen waren), de afdeling Financiën bellen om te vragen of de door jou gevonden dekking technisch wel kan en daarna weer terugbellen naar de betreffende organisatie om te zeggen dat het A) niet gelukt is: er is geen geld, B) gedeeltelijk gelukt is, maar de organisatie moet zelf ook nog wat bijlappen, C) gelukt is en dat je nog moet gaan zien of je er een meerderheid voor krijgt. In dit laatste geval ontstaat er een ijverig heen-en-weer gebel met de coalitiepartners en een levendige koehandel in ‘steun jij mij met X, dan steun ik jou met Y’. Zo maakt een nieuw gemeenteraadslid dus kennis met het fenomeen ‘Lobby’.

De driestuiveropera
Twee dagen voor de behandeling begint, roept de VVD uitgebreid in de lokale krant dat ze uit het college gaan stappen als besloten zal worden de parkeertarieven met 0,13 eurocent per uur te verhogen. ‘Onacceptabel!’, roepen ze. De andere coalitiepartners vinden het prima als de VVD opstapt, graag zelfs. De stad heeft echt wel andere zorgen aan haar kop dan 0,13 eurocent. Zonder de VVD hebben Leefbaar Utrecht, PvdA en CDA ook nog een meerderheid, dus wij zouden er geen traan om laten.
Maar helaas, een dag van tevoren legt de VVD de kop in de schoot en besluit om er toch maar geen halszaak van te maken. Hun conclusie: we blijven gewoon gezellig in de coalitie want in Amsterdam zijn de parkeertarieven tenslotte nóg hoger…

De fractievoorzitter-show
Als de grote dag van de begrotingsbehandeling eindelijk aanbreekt in de Utrechtse Raad, is iedereen dus eigenlijk al bek-af. Vooral onze fractievoorzitter ziet er moe uit omdat hij tot in de vroege uurtjes heeft zitten doorwerken om de resultaten van divers coalitie- en fractie-overleg, aangevuld met eigen creatieve hersenspinsels, te verwerken in een 8-pagina-lange Financiële Beschouwing. De hele begrotingsbehandeling is sowieso de show van de fractievoorzitters. Heel af en toe waagt een fractielid het om te interrumperen, vragen te snellen of gewoon een sneer de zaal in te schallen, maar over het algemeen zijn alleen de negen fractievoorzitters aan het woord. De rest hangt er een beetje bij, leest de krant, een roman, vult kruiswoordraadsels in of zit te patiencen op de laptop.
Ondertussen wordt er ook flink heen- en weer gelopen, naar fractiekamers en naar de tribunes voor overleg met de diverse belangenorganisaties die zich aldaar geïnstalleerd hebben. Ook ontsnappen raadslieden regelmatig even het stadshuis voor een nieuwe voorraad dropjes en pepernoten die vervolgens van hand tot hand gaan. Bovendien regent het de hele vergadering door amendementen en moties die door de bodes op papier uitgedeeld moeten worden aan iedereen in de zaal. Het moet er enorm rommelig uitzien op onze live-TV-uitzendingen. Ik denk eigenlijk dat niemand thuis wijs kan worden uit deze show.

Hoe later de avond, hoe lolliger de hapjes
De beantwoording van het College kost altijd flink veel tijd. Het lijkt wel alsof de wethouders uitermate bedreven zijn in het fenomeen ‘suf lullen’; het is werkelijk onmogelijk om fris te blijven bij de woordenbrij die sommige wethouders uitkramen. De catering lijkt dit te begrijpen en verrast ons om het uur met steeds leuker wordende hapjes, toastjes met gezichtjes er op en lollig doorgesneden gehaktballetjes.

De Wethouder Financiën (VVD) benadrukt nogmaals hoe weinig geld we hebben en roept iedereen op vooral niet om extra geld te vragen… Daar trekken wij ons natuurlijk niets van aan. Zijn verhaal is helder, maar zijn positie is moeilijk. Hij wil wel meer geld geven aan al die leuke clubjes, maar hij moet aan de lange termijn denken. Mijn fractiegenoot – die weet dat de wethouder een enorme James Bond-fan is – fluistert hem een toepasselijke quote in: ‘Live for the moment, die another Day’ die hij ook dankbaar gebruikt om zijn financiële verhaal kracht bij te zetten.

Op de afgesproken eindtijd van 23 uur laten we ons door de Burgemeester overhalen om de volgende wethouder nog ‘heel even’ zijn beantwoording te laten doen. Spijt; net na middernacht houdt hij pas op met praten…


Donderdag 14 november 2002
Na een kort fractie-overleg over de moties en amendementen die tot nu toe zijn ingediend, duiken we om 12 uur de raadszaal weer in. De publieke tribune is aanzienlijk leger dan gisteren.

Wij hebben in Utrecht een ‘stopwatch-democratie’. Dit betekent dat de spreektijd tijdens de vergaderingen wordt berekend naar grootte van de fractie met een basis van 20 minuten per fractie. Voor de vergadering begint wordt een papier uitgereikt waarop staat hoeveel minuten elke fractie nog mag praten. D66 heeft –als eenvrouwsfractie – nog maar 4 minuten over voor de hele dag. Wij hebben, met z’n zevenen nog 29 minuten en Leefbaar Utrecht heeft er 45 over. Dus als iedereen zich hier aan houdt, zijn we om elf uur vanavond klaar!…

In de loop van de middag breidt de stapel moties zich uit tot 31, met de Amendementen (die geen nummer krijgen, maar een letter) zijn we inmiddels het alfabet rond en gaan we verder in de dubbele letters: we zijn bij ‘dubbel D’. En daar moet straks allemaal over gestemd worden… Schorsen voor het eten gebeurt gelukkig wel consequent; om 17.30 uur zijn we eindelijk weer even het gebouw uit.

Acht uur ’s avonds, het is donker buiten, maar de lampjes zijn aan op de gracht. Vanuit de raadszaal zien we Utrecht druk winkelend, etend en fietsend langs ons stadhuis trekken. Wij zitten voorlopig nog wel even binnen. Gaat het nog ergens over? Ja hoor, bij de VVD gaat het weer over de parkeertarieven, bij de SP over het tegengaan van bureaucratie en bij Groen Links over de positie van de fietser. Wij dienen een motie in voor de aanleg van drie kunstgrasvelden en voor het stoppen van de buitenkranen op het tweede waternet in Leidsche Rijn. Ook bepleiten we extra fractieondersteuning met het oog op de dualisering en weten we het experiment met chemische onkruidbestrijding te voorkomen. Last but not least hebben we ons nog met effect boos gemaakt over het plan voor afschaffing van de ID-baners.

Na 2,5 uur hebben alle fracties weer hun tweede termijn gehad. De Christen Unie komt nu op stoom en komt met de motie ‘You Only Live Twice’ waarin zij bepleiten dat het geloofwaardiger is als de VVD-Wethouder zich terugtrekt uit het college. Het college gaat zich beraden en komt om 23.10 uur terug voor haar tweede termijn…

Shaken, not stirred
De arme Wethouder Financiën reageert kort en bondig op een aantal nieuwe moties en gaat niet verder in op de situatie van de VVD op dit moment. Wel kaatst hij aan het einde van zijn betoog de bal naar de CU terug met: ‘Ik ben shaken, not stirred’.

Ik ben gestopt met het tellen van het aantal moties en amendementen als we om 1.27 uur beginnen met het stemmen. We hebben in de schorsing net nog overlegd waar we allemaal voor zijn (bijna niets) en waar tegen (veel!) en de burgemeester leest voor het gemak alle moties en amendementen nog even woord voor woord voor, voor de mensen die thuis meekijken… Yeah right, om 2 uur ’s nachts zeker, dit kan ze niet menen…

Al onze moties worden voldoende gesteund of overgenomen om onze inbreng een succes te noemen. Maar volgens mij had het allemaal wel een tandje sneller gekund. Na twee dagen en een halve nacht begrotingsbehandeling bedenk ik mij dat er nog een lange weg te gaan is voor die beroemde kloof tussen burger en politiek gedicht is. Van deze begrotingsshow zal geen burger warm geworden zijn… En bedenk eens hoeveel burgers je had kunnen spreken in twee dagen en een halve nacht tijd!…

Rinda den Besten is raadslid voor de PvdA in de gemeenteraad van Utrecht

About rinda den besten