Filmwaarschuwing! The Matrix Repeated

Toen The Matrix in 1999 uitkwam, was iedereen – terecht – wild enthousiast. Het verhaal was, zeker naar science fiction maatstaven, heel behoorlijk: de wereld zoals wij die kennen bleek slechts een illusie, het product van computerprogramma’s. Alle mensen zijn aangesloten op het netwerk (the matrix) en leven het leven dat het programma voor ze in petto heeft. Vrije wil bestaat niet, er is alleen zoiets als lotbestemming, en dat is niets mystieks want het lot is gewoon de uitkomst van een reeks 1-en en 0-en.
Een kleine groep losgebroken rebellen, die vrij kon pendelen tussen de echte wereld (smerig, lelijk, gevaarlijk, met één redelijk veilige plek die ook bedreigd wordt: Zion) en die illusionaire wereld, probeerde de mazen van the matrix te vinden om zo de mensheid haar vrijheid terug te geven. Hierin worden zij geremd door zogenaamde agents (virusscanners?) die sterk, slim, slecht en snel zijn. Hoewel de rebellen goeie hackers zijn, maken ze toch weinig kans tegen de agents. De hoop is dan ook gevestigd op ‘the One’; de verlosser die volgens het orakel zal komen en de rebellen zal helpen bij hun strijd tegen the matrix.
Misschien niet nieuw, maar voldoende leuk om amusant te zijn.
En de film zag er goed uit; op styling was niet beknibbeld en dus volgde de ene oogstrelende scène de andere. Acteurs in strakke rubberen, leren en plastieken kostuums, met hippe zonnebrillen (ook goed om matig acteerwerk achter de verbergen) en blitse binnenhuisarchitectuur. Oh ja, en niet te vergeten erg veel mooie en functionele special effects die het idee van een illusionaire wereld kracht bijzetten: veel onnatuurlijk gebuig en gedraai, versnelling en slow motion, en een hoop stoere gevechten. Kortom: hoogst vermakelijk.
matrix
Aan het einde van The Matrix Reloaded is duidelijk dat ook de wereld van de rebellen een illusie is: ook Zion, het paradijs in de ‘echte’ wereld, is niet echt maar slechts een onderdeel van de matrix. En dan verschijnt het meest zoutloze trio woorden dat de film- en televisiewereld rijk is, in beeld: to be continued (of, naar het schijnt, to be concluded).
Als u denkt dat u mij nu moet vervloeken omdat ik de clou van deze langverwachte film verklapt heb, dan heeft u het mis. Want neemt u van mij aan: na de lange reeks decepties die The Matrix Reloaded is, kunt u deze laatste deceptie missen als kiespijn.

brilIn The Matrix stonden eigenlijk drie vragen centraal.
Ten eerste: is Neo (Keanu Reeves) ‘The One’? Of wel, is hij de uitverkorene op wie de rebellen zolang hebben gewacht? De Jezus wiens komst het Orakel verkondigde? De verlosser die de mensheid haar eigen wil, wereld en gedachten gaat helpen teruggeven? In The Matrix is Neo een beetje een sul. Hij leert niet snel, is zeker geen licht en Reeves loopt de hele film in een verdwaasde toestand rond. Een beetje zoals in Bill & Ted’s Excellent Adventure (als u deze film niet gezien heeft: ook niet gaan doen), maar dan minder lollig. Duidelijk is dat als híj The One is, de toekomst voor de mensheid niet rooskleurig is.
In The Matrix Reloaded is Neo plots volleerd en daarmee ook meteen volslagen oninteressant. Vechten kan hij als de beste (hij kan nu zelfs vliegen, zoals Superman!) maar de vechtscènes missen functionaliteit: Neo kan nu het programma waarvan hij deel uitmaakt ‘lezen’ en er zijn dus geen verrassingen meer. Het hele vechten is daarmee overbodig geworden, maar heeft desondanks wel meer plaats in de film gekregen. Kende The Matrix verscheidene korte vechtscènes met 1 agent, The Matrix Reloaded is een soort ellenlange vechtscène met een heleboel agents: tamelijk goedkoop.
Verder blijft Neo een saaie sul die voor een slaapverwekkend figuur te veel ruimte op het scherm inneemt. Er komt eigenlijk niets van waarde uit zijn mond en hij begrijpt er nog steeds weinig van. Dat laatste hebben Neo en Jan Publiek overigens gemeen: in The Matrix Reloaded hebben scriptschrijver en regisseur 138 minuten de tijd gehad om een of ander begrijpelijk plot uiteen te zetten maar als kijker begrijp je er steeds minder van, en vermoed je steeds meer dat er ook niets te begrijpen valt. De verscheidene lange monologen, bedoeld om de film enige filosofische diepgang te geven, zijn vooral saai. Er gebeurt eigenlijk niets in The Matrix Reloaded en de overmaat aan actie (saai! zinloos!) kan dat niet verbloemen.

geen brilDe tweede vraag die The Matrix kenmerkte was: gaan de rebellen de matrix kraken en de mensen bevrijden? Het enige belangwekkende van The Matrix Reloaded ligt in de openbaring dat ook Zion een deel van the matrix is. Het orakel, eerst nog een betrouwbare want onafhankelijke bron van mystieke aard, blijkt de toekomst te kennen omdat ze het programma kent, waar ze zelf weer onderdeel van is. De paradox die hierdoor ontstaat (hoe kan ik the matrix bestrijden als ook mijn rebellie een onderdeel is van het programma? Als dit de echte wereld niet is, wat is dan de echte wereld? Is het orakel betrouwbaar als zij zelf onderdeel is van the matrix?) heeft veel potentie maar het concept wordt slecht uitgewerkt. Neo leert ingrijpen in de programma’s die hem besturen, veel verder komen we niet.

De laatste lijn die The Matrix enig potentiaal gaf was de groeiende spanning tussen Neo en de rebelle Trinity (Carrie-Anne Moss): gaan ze wippen of gaan ze niet wippen (of misschien vooral: wanneer gaan ze wippen)? In The Matrix Reloaded zijn ze inmiddels duidelijk een stel, en gaan ze wippen. Er is niets aan. Niet mooi gefilmd, geen borsten, helemaal niet spannend of opwindend. Jammer, maar zo gaat dat soms met seks. Natuurlijk kunt u zich wel weer de hele film afvragen of Carrie-Anne Moss nou knap is of niet maar om die vraag te beantwoorden kunt u ook gewoon wat foto’s opzoeken op het internet en op basis daarvan beslissen.

Een heel team aan begaafde technici zal zich een slag in de rondte gewerkt hebben om ook The Matrix Reloaded weer te vullen met allerlei nieuwe snufjes en knappe special effects. En hier en daar is het resultaat ook echt indrukwekkend. Maar helaas is het hoofdzakelijk meer van hetzelfde en is het vooral gelukt om te bewijzen dat een film niet gedragen kan worden door special effects alleen. Een baggerfilm met een heleboel special effects, blijft een baggerfilm. Sterker nog, special effects worden strontvervelend als ze geen context hebben en niet functioneel zijn. In The Matrix Reloaded wordt de zoveelste gave vechtscène gevolgd door de zoveelste coole vluchtscène waardoor je als kijker de gedachte dat je, als je per se naar snelle beelden wilt kijken, je de video thuis wel fast forward kunt zetten, niet kan onderdrukken. Het is kortom afschuwelijk saai en ondanks al die snelle beelden, eindeloos traag.

agentLaatste opmerkelijke feit: The Matrix Reloaded bevat als grapje flink wat elementen uit bekende science fiction producties zoals Star Wars, Alien, Superman, Spiderman, Star Trek en Ghost Busters. Het idee dat The Matrix-serie verklaring biedt voor allerlei onverklaarbare gebeurtenissen uit eerdere science fiction producties (alles is tenslotte een illusie, een programma, en dan kan alles), is wel aantrekkelijk. De Matrix-serie wordt hiermee verheven tot de ultieme science fiction film; de matrix is de sleutel voor alles wat ooit raar, vreemd, en onverklaarbaar was. Jammer is dat The Matrix Reloaded die rol van überfilm niet waar kan maken; het is een doodsaaie film en de films waarnaar verwezen wordt zijn stuk voor stuk beter.

schipNu goed, het wachten is op deel 3. En ik ga, ondanks deze afknapper, toch weer kijken; ik blijf benieuwd hoe de paradoxen worden opgelost. Maar ik waarschuw wel: als deel 3 weer zo slecht is, ga ik met popcorn gooien.

Sofie van der Sluis

About sofie van der sluis