Mag het licht aan?

Welke thema’s zullen de hoofdrol spelen in de verkiezingen van januari 2003? Het is tot op heden niet erg duidelijk op welke inhoudelijke punten de verschillende politieke partijen zich willen profileren. De campagnes voor de verkiezingen zullen hoogstwaarschijnlijk ook deze keer opgezet zijn rond de persoon van de lijsttrekker: de Tweede Kamerverkiezingen hebben in een televisie-democratie steeds meer weg van de verkiezingen van mister of miss Holland. Het is verheugend dat veel politici zich, nu de verkiezingscampagnes op gang beginnen te komen, desondanks inspannen om hun inhoudelijke standpunten op beargumenteerde wijze voor het voetlicht te brengen. Wellicht heeft het platte populisme, dat gedurende het afgelopen jaar als een gure wind over het land heeft gewaaid, aan betekenis verloren. Echter, de hoofdthema’s die de kern van de campagnes van de diverse partijen zouden moeten vormen, zijn nog steeds niet erg helder.

De partijen van het demissionaire kabinet Balkenende hebben vooral een reputatie verworven rond thema’s als veiligheid, repressie, allochtonen, criminelen, zure berichten betreffende broekriemen en aanpassing aan ‘onze’ normen. De oppositiepartijen daarentegen hebben zich gedurende het afgelopen halve jaar vooral geprofileerd door te verklaren dat zij niets te maken willen hebben met de populistische oprispingen van de bevolking. De vraag is daarom nu welke partij zich de laatste tijd bij de kiezer het minst onaantrekkelijk heeft gemaakt. De politici hebben heel wat te repareren.

De SP, vermoedelijk de grote winnaar van de komende verkiezingen, neemt duidelijk positie: deze partij zet traditiegetrouw in op de socialistische thema’s solidariteit, behoud van de verzorgingsstaat en steun voor de zwakkere maatschappelijke groeperingen. Deze partij mist echter het kosmopolitisme van het traditionele socialisme en lijkt zich op dat punt dus aan te sluiten bij het beperkte provincialisme van het huidige demissionaire kabinet.
De Christen Unie en de SGP hebben ook duidelijke opvattingen; ze zijn respectievelijk progressief en conservatief rond een aantal sociale kwesties en beide partijen grijpen nadrukkelijk terug op bijbelse opvattingen over zogeheten ‘ethische kwesties’ als voortijdige levensbeëindiging (euthanasie, abortus). Deze duidelijkheid zal deze partijen waarschijnlijk geen verkiezingswinst opleveren: ze zullen het, gezien enkele zeer specifieke opvattingen, moeten hebben van een protestants-christelijke minderheid.
GroenLinks en D’66 dragen hun opvattingen op dit moment vrij actief uit. Beide partijen produceren doordachte analyses over specifieke dossiers zoals Europese politiek, het begrotingsbeleid, het strafrecht of de gewenste toekomstige economische ontwikkeling. Dat zijn belangrijke kwesties, maar de overkoepelende thematiek – het antwoord op de vraag in welke richting Nederland, Europa en de wereld zich op hoofdlijnen zou moeten ontwikkelen – blijft vooralsnog uit. Politiek geïnteresseerden en intellectuelen zullen blij zijn met de meestal goed beargumenteerde beschouwingen van deze partijen, maar populisten en personen die maar weinig belangstelling hebben voor politiek ‘couldn’t care less’. GroenLinks maakt ondertussen middels folders bekend dat de partij af wil van de dominante mentaliteit van macht en macho’s uit het jaar 2002. Dat is een interessante aanzet tot een bredere visie op de toekomst; de brullerige stoerheidscultus was een grote ergernis van de afgelopen tijd. Meer dan een aanzet is het echter nog niet.
De LPF wil de moed van Fortuyn als uitdager van het politieke establishment uitbaten, maar dat lijkt nu vooral verworden tot de moed van kleine mannetjes die ook tegen minderheden en andersdenkenden durven te schoppen. Ranzig, dus.

De huidige ‘middenpartijen’ CDA, PvdA en VVD zijn traditiegetrouw vrij onduidelijk. Deze drie partijen willen regeren en ze hebben er dus belang bij om alle opties open te houden. Veel kiezers zien in een dergelijke situatie vooral mistflarden.
Wat doet de PvdA nu eigenlijk voor de verbetering van de positie van minderheden en sociaal zwakkeren? Heeft deze partij nog wel echte emancipatiedoelstellingen, of is dat maar een mooi woord voor de folders? Er is (in ieder geval voor de doorsnee kiezer) in feite geen lijn in te ontdekken.
De VVD zou in theorie vrijheid en eigen initiatief van de burgers moeten bevorderen, maar nu dat zo uitkomt hoort men deze partij toch vooral over meer repressieve thema’s rond veiligheid, allochtonen, speciaal onderwijs, beperkingen van aantallen nieuwkomers en bezuinigingen op alle terreinen.
Het CDA lijkt het kampioenschap voor onduidelijkheid te ambiëren. Deze partij lijkt werkelijk elk standpunt uit te kunnen dragen en wisselt met het grootste gemak van positie op punten als versterking van de democratie, sociaal beleid, bezuinigingen of extra ambities, een hiërarchisch normatieve benadering en een accent op repressie. Zo de wind waait… Van de bestuurlijke vernieuwing, de versterking van de democratie en de vergroting van de invloed van de burger, de toenemende transparantie en de verbetering van het functioneren van de overheid, zoals het CDA de kiezer in de campagne voor de verkiezingen van mei 2002 in navolging van Fortuyn in het vooruitzicht had gesteld, is vooralsnog niets terecht gekomen. En ex-minister Bomhoff wordt geacht te zwijgen over zijn politieke ervaringen, op straffe van… maximaal zes jaar cel. Maar er zou toch meer openheid komen? Het CDA blijft een vat vol tegenstrijdigheden.

Vreemd genoeg lijkt D’66 het onderwerp bestuurlijke vernieuwing en toenemende democratisering losgelaten te hebben, juist op het moment dat deze kwestie bij de bevolking begint te leven. Dat is op z’n minst verbazingwekkend te noemen.
De VVD wilde onlangs verder opschuiven naar rechts, om de rechtse LPF-stemmers naar de VVD toe te halen. Dat bleek een vergissing. Het is de vraag of deze manoeuvre naar rechts nu nog zal plaatsvinden. Rechts van de VVD zit immers alleen de LPF en die partij heeft niet veel overtuigends te bieden, tenzij Bomhoff de nieuwe martelaar van de LPF zou worden. Die kans is nihil, en wat zou het schelen als dit wel zou gebeuren? Tactisch gezien heeft de VVD zich lelijk in de voet geschoten door de LPF uit te schakelen, alhoewel dit vanuit inhoudelijk oogpunt goed te begrijpen valt.
De PvdA lijkt weer verder naar links te willen opschuiven, maar heeft vooralsnog helemaal geen zichtbare kleur. De huidige PvdA is een schim van de vroegere sociaal-democratische partij. Wellicht is er nog sprake van een na-ijl-effect van het paarse tijdperk?

Het meest frappante aan de huidige situatie is wel het feit dat Fortuyn vanuit het graf de inhoud van de discussie nog altijd lijkt te bepalen. Veel mensen discussieren over het functioneren van de politiek en de overheid, de kwaliteit van de democratie en de uitvoering van het beleid. Dat gebeurt nog steeds vaak in rigoureuze en badinerende bewoordingen. Maar de ‘ruk naar rechts’ van het jaar 2002 lijkt voorbij te zijn. De huidige beweging naar links lijkt de gang naar rechts van 2002 te compenseren, maar de inhoudelijke doelen rond deze nieuwe verschuiving zijn vooralsnog weinig helder.

Het valt te hopen dat de partijen er tijdens de komende verkiezingen in slagen om voorbij te gaan aan de al te beperkte benaderingen van politieke vraagstukken. Laten er duidelijke en goed beargumenteerde standpunten naar voren gebracht worden rond de belangrijke thema’s. Stop het gemiezer en de verplatting. Hopelijk zal er dan een open, dynamisch, meer inhoudelijk gericht, tolerant en inventief politiek klimaat ontstaan in dit bestuurlijk gezien zo bedompte landje.

Carla Vredeveld

About carla vredeveld