Middelpuntvliedend

De meeste Nederlanders zijn onverschillige sukkels. Ik kan het weten, ik ken vele Nederlanders en het zijn bijna allemaal onverschillige sukkels. Het is de cultuur en de welvaart die de onverschilligheid voortbrengen. Nederlanders zelf benoemen dat natuurlijk anders: een nuchtere en genuanceerde volksaard, heet het dan. Vroeger kon ik daar om lachen. Maar inmiddels woon ik zo lang in Nederland dat ik bekropen word door een vederlichte zwartgalligheid: makkelijk te negeren, moeilijk af te schudden. Ik hoor mezelf in politieke discussies met mijn vader en tegenover deze oud-communist en overtuigd anarchist voel ik, onmiskenbaar, dat het idealistische vuur in mij sterft: “As coisas não são tão preto e branco, pai”.

De zaken zijn niet zo zwart-wit? Heb ik dat gezegd? Ja, dat heb ik gezegd. Misschien hebben de centripetale krachten van de beschaving hun werk gedaan. Misschien ben ik opgenomen in die zouteloze pap van de culturele uniformiteit. Misschien ben ik, oh weerzinwekkend woord, geïntegreerd.

Dat zou, zoals wel blijkt uit het pathos van de eerste twee alinea’s, een kwalijke zaak zijn. De ‘integratie’ die steeds de kop op steekt in de maatschappelijke discussies over ‘normen en waarden’, migratie en veiligheid, is namelijk een wolf in schaapskleren. Bedoeld wordt niet dat migranten vrij en zelfstandig moeten kunnen opereren in de Nederlandse maatschappij. Bedoeld wordt dat vreemdelingen niet mogen tornen aan bepaalde fundamenten van de samenleving. Het is aanpassen of opdonderen. Integratie is code voor assimilatie.

Natuurlijk stuit fundamentele maatschappijkritiek altijd op tegenstand, zelfs als deze door een lid van de dominante groep wordt geuit. Maar van vreemdelingen wordt ze simpelweg niet getolereerd. De reacties op iemand als Abou Jahjah en zijn Arabisch Europese Liga zijn exemplarisch. Een bloemlezing van een avondje peilen bij vrienden: “Een mafkees”, “Hij praat het terrorisme goed”, “Hij wil een explosieve situatie laten escaleren”. En dan heb ik het nog niet over de beschamende interviews in Netwerk en Nova met deze man. Abou Jah Jah wordt in Nederland geduid als een gevaarlijke intrigant, een fundamentalist. Maar in feite is het een charismatische democraat die de ongenoegens en frustraties van jonge moslims heeft weten te mobiliseren.

staphorstMigranten zijn net zo goed onderdeel van de Nederlandse samenleving als homo’s. En als onderdeel van die samenleving mogen ze haar bekritiseren. Dat is wat burgerschap ook betekent en het wordt door de intellectuele opportunist Paul Scheffer gemakshalve vergeten als hij het begrip misbruikt in zijn aanvallen op het multiculturalisme. De paniekerige reacties bij elke scheet die een of andere achterlijke Imam laat, wijzen op het onvermogen van de Nederlandse maatschappij om kritiek van migranten naar waarde te schatten. Alsof we moeten oppassen dat we een Sultanaat aan de Noordzee zullen worden. Alsof we het risico lopen om over een tijdje allemaal met baarden of een sluier te moeten lopen. Dit soort angsten heeft een naam: xenofobie.

Cultuur is een dynamisch begrip. Het is geen standbeeld dat je onderhoudt en nu en dan even afstoft. Het is niet iets dat je beschermt. Het is iets dat je ontwikkelt, dat zich ontwikkelt. Een poging tot verankering van de ‘Nederlandse’ normen en waarden zal dan ook jammerlijk mislukken. Want een samenleving die zijn eigen waarden niet meer ter discussie stelt, is steriel en niet in staat om nieuwe uitdagingen het hoofd te bieden. Het is een samenleving van navelstaarders. Het is een samenleving die tijdens een monumentale uitbreiding van de Europese Unie niet verder komt dan een kosten-batenanalyse. Een samenleving die schouderophalend de ellende op het Afrikaanse continent gadeslaat alsof de Europese landbouwsubsidies er niets mee te maken hebben. En wanneer haar waarden werkelijk in het geding zijn, is deze ‘postmoderne’ samenleving niet in staat om te vechten. Twee gevangenen in een cel? Maak er maar drie van. Preventief fouilleren? Ok, maar vergeet de identificatieplicht niet. Europa niet democratisch? Wie zegt dat.

Nee, ik zal het sterker vertellen: de Nederlandse maatschappij ís dood. Misschien kunnen de migranten haar reanimeren, maar dat zal niet gebeuren door de kritiekloze integratie. Dat zal gebeuren door de confrontatie, een keiharde botsing van culturen waaruit moet blijken dat we eigenlijk in dezelfde cultuur leven. In een democratie zullen de waarden die op zichzelf staan die botsing moeiteloos overleven. In een democratie gaat integratie vanzelf. De enige vraag die overblijft is: hoe democratisch is deze samenleving?

staphorstSoms, besef ik nu, zijn de zaken wel degelijk zwart of wit. Soms moet je een keuze maken en die keuze heb ik gemaakt. De zwartgalligheid die me vergezelde is plotseling verdwenen. Sterker nog, sinds ik geen Nederlander meer ben, ben ik een stuk vrolijker. Een gevoel van onthechting. Ik liep op een feestje tegen een ex op. Omdat ik wist dat het haar zou irriteren ging ik praten als een stereotype Marokkaan. “Waarom doe je dat?”, vroeg ze. Ik lachte en zei: “Iek ben an desintegreren, weetje”

Américo Lucena Lage

About emilio