Europese Stemtest 2004 – Woordenlijst

Kopenhagen-criteria
Criteria waar een land aan moet voldoen wanneer het tot de EU wil toetreden. Zowel economisch (een land moet de concurrentie binnen de interne markt aan kunnen) als politiek (democratie, respect voor minderheden, naleving mensenrechten) van aard. Genoemd naar de Europese Top van Kopenhagen in 1994 waar deze criteria met het oog op de toekomstige toetreding van Oosteuropese staten werden opgesteld.

Leefbaarheid
Recentelijk sterk gedevalueerd politiek begrip. Staat in het landbouwbeleid voor het streven naar behoud van voorzieningen in plattelandsgemeenschappen en behoud van de kwaliteit van leven en de economische ontwikkelingskansen van agrarische gemeenschappen.

Grondgebonden landbouw
Landbouw die afhankelijk is van de grond waar ze op plaatsvindt, bijvoorbeeld graan, mais, akkerbouw. Staat in tegenstelling tot agrarische takken als veeteelt (kan in stallen) of tuinbouw (een kas kan zelfs op de Noordpool staan).

Associatieverdrag
De EU sluit regelmatig verdragen af met de haar omringende landen over economische, politieke en justitiele samenwerking. Meestal zijn landen geassocieerd voordat ze toetreden, maar associatie leidt niet automatisch tot lidmaatschap. Lang gebruikt als zoethoudertje voor Turkije.

Weren milieuonvriendelijke producten
Landen kunnen niet zomaar producten weren op basis van het feit dat ze milieu-onvriendelijk geproduceerd zijn of omdat ze genetisch gemanipuleerd zijn. Zo verloor de EU onlangs een procedure bij de Wereld Handelsorganisatie die de VS hadden aangespannen omdat de EU genetisch gemanipuleerde soja wilde weren. Nu moet de EU financieel bloeden. Sommigen vinden dat vrije handel te ver doorschiet en pleiten voor meer handelingsvrijheid voor nationale staten.

Kyoto-afspraken
Afspraak over de terugdringing van de uitstoot van broeikasgassen teneinde de opwarming van de aarde tegen te gaan. De industrielanden hebben beloofd in 2010 hun emissies van broeikasgassen 8% onder het niveau van 1990 te hebben gebracht. Landen als de VS, Australie en Rusland hebben het niet ondertekend. Mooie stok om Bush mee te slaan. Overigens, de EU gaat de doelstellingen zelf oop bij lange na niet halen. Nederland wellicht als GroenLinks op 80 zetels komt.

Openbare aanbestedingen
Europese regelgeving bepaalt dat bij grotere openbare aanbestedingen bepaalde stanbdaardprocedures moeten worden gevolgd zodat bedrijven uit heel de Unie evenveel kans maken op de opdracht. Het voldoen aan de voorwaarden brengt voor bedrijven echter aanzienlijke administratieve en juridische kosten met zich mee. Kleinere bedrijven zijn hierdoor in het nadeel.

Tobin-tax
Door anders-globalisten en linkse economen voorgestelde internationale belasting op flitskapitaal. Bedoeld om de kwestbaarheid van staten tegenover gigantische cirtuele geldstromen te verkleinen. Door sommigen gezien als de eerste belasting op wereldschaal. Door anderen als een luchtkasteel.

Subsidiariteit
Uitsluitend met de mond beleden principe van Europese besluitvorming. Uitgangspunt is dat Europa slechts dat doet wat de nationale staten niet alleen af kunnen: Europees wat Europees moet, nationaal wat nationaal kan. Ingevoerd bij het Verdrag van Maastricht in 1991 om de Duitse deelstaten koest te houden.

Structuurfondsen
Grote geldmolen bedoeld om de economische positie van achtergebleven regio’s te versterken en de economische structuur van de EU concurrerend te maken. De toetreding van arme lidstaten maakt een verschuiving noodzakelijk. Dit is tegen het zere been van alnden als Spanje en Portugal die veel hebben geprofiteerd van deze gelden. Waneer U stomdronken een disco op de Costa del Sol uitstruikelt en een taxi pakt, is de kans groot dat u op een weg rijdt die met Europees geld is gebouwd.

Kopgroep
Slaat binnen de EU op de mogelijkheid dat beperkte aantallen landen samen verder gaan met integratie dan de rest. De euro is een kopgroep. Schengen ook. Zorgt voor flexibiliteit, maar ook voor het gevaar van het uiteenvallen van Europa in diverse clubjes.

Uitdovingsclausule
Komt zoals veel goeds uit de VS – sunset clauses. Houden in dat wetgeving na een van tevoren bepaald aantal jaren verloopt. Als dan vast komt te staan dat het beleid nog steeds nodig is, kan de wetgeving worden verlengd. Is een soort veiligheidsrem om ongewenste wetgeving niet eindeloos te laten duren. Het landbouwbeleid was oorspronkelijk bedoeld als een overgangsregeling voor vijf jaar.

OLAF
Het anti-fraude bureau van de Europese Commissie. Heeft zeer beperkte bevoegdheden en een nog kleiner prestige.

Eurojust
Eurojust moet naast Europol gaan werken. Waar Europol als een Europese inlichtingendienst werkt, moet Eurojust ervoor zorgen dat de nationale diensten die belast zijn met de opsporing en vervolging van grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit, goed met elkaar samenwerken. (bron: www.justitie.nl)

Europol
Europol verzamelt en analyseert criminele inlichtingen met het doel ernstige internationale georganiseerde misdaad te voorkomen en bestrijden. Europol plaatst die inlichtingen in zijn registratiesysteem of in een analysebestand en houdt zich daarbij aan strikte regels voor de bescherming van mensenrechten en van gegevens, controle, toezicht en beveiliging.
(bron: www.justitie.nl)

Internationaal Strafhof
Internationale rechtbank die misdaden tegen de menselijkheid en grove schendingen van de internationale rechtsorde gaat berechten. Door de VS niet erkend. Sterker, de VS hebben een wet aangenomen die in uiterste instantie kan leiden tot een Amerikaanse inval in Scheveningen (The Hague Invasion Act)

Cyprus kwestie
Cyprus is sinds 1974 opgedeeld in een Grieks en een Turks deel nadat dat laatste zich afscheidde in een korte maar hevige burgeroorlog. Turks Cyprus wordt door niemand erkend, behalve door Turkije. In een referendum op 25 april jl. is een VN-plan voor hereniging afgewezen. Daarom treedt op 1 mei alleen het Griekse deel toe.

Kandidaat-lidstaten
Landen die staan te popelen om toe te treden tot de EU. Op dit moment zijn dat Roemenië en Bulgarije (geplande toetreding in 2004), en min of meer Turkije. Kroatië wil ook graag.

Landbouwsubsidies
In het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid krijgen boeren subsidies voor de producten die ze maken. Zijn nodig omdat Europese boeren over het algemeen qua prijs niet op de wereldmarkt kunnen concurreren. Kost wel veel en leidt tot overproductie.

Concurrentievervalsende subsidies en belastingen
Subsidies die bedrijven in een bepaald land ontvangen (bijvoorbeeld voor innovatie) stellen deze bedrijven in staat hun kosten lager te houden dan bedrijven in een ander land van de EU die die subsidies niet krijgen. Omdat ze wel op dezelfde Europese markt met elkaar moeten concurreren zijn bedrijven die die subsidies krijgen in het voordeel. Hetzelfde principe gaat op voor belastingen.

Europese Minister voor Buitenlandse Zaken
Na ‘Irak’ en om eens een gemeenschappelijk buitenlands beleid dat die naam verdient op poten te zetten, is in het kader van de Europese concept-grondwet het voorstel gedaan om één Europese Minister voor Buitenlandse Zaken in te stellen die het beleid zou coördineren en de EU een gezicht zou geven op het internationale toneel.

Veiligheidsraad
Hoogste besluitvormend orgaan van de VN, zoiets als het Dagelijks Bestuur. Kent een vijftal vaste leden (VS, Rusland, China, Frankrijk, Engeland) en een tiental roulerende leden. Neemt resoluties aan, zoals resolutie 1441 die Irak dreigde met oorlog indien het niet zou samenwerken met de VN-wapeninspecteurs.

VN-Handvest
De ‘grondwet’ van de VN en van de internationale gemeenschap. Bepaalt bijvoorbeeld wanneer het legitiem is om een land aan te vallen en wanneer er sprake is van een misdaad. Door VS niet erg serieus genomen.

Unilaterale Amerikaanse aanvallen
Eenzijdige, niet door het internationaal recht of de internationale gemeenschap gelegitimeerde, Amerikaanse machtspolitiek. Volgens Bush deel uitmakend van de nieuwe militaire doctrine van de enig overgebleven supermacht. Zie Internationaal Strafhof. Overigens, ook de bombardementen op Kosovo en Servië vallen hieronder.

Kerosinebelasting
Belasting op de benzine (‘kerosine’) die vliegtuigen in zeer grote hoeveelheden slurpen. Bestaat nog niet, omdat elk land in het verleden zijn nationale luchtvaartmaatschappijen wil stimuleren. Nu die steeds meer tot fusies overgaan en ook low cost carriers als EasyJet hun opwachting maken is het nut ervan niet meteen duidelijk.

Rijtijdbeperkingen
Beperkingen aan het maximale aantal uren dat vrachtwagenchauffeurs achter elkaar mogen werken. Dienen om de veiligheid op de weg te vergroten.

Importheffingen
Aan de buitengrenzen van de EU geheven belasting op producten. Betreft meestal zaken die door producenten binnen de EU niet tegen wereldmarktprijzen kunnen worden gemaakt. Zie ook landbouwsubsidies.

Binnengrenzen (en buitengrenzen)
De grenzen tussen de lidstaten van de EU. In principe is vrij personenverkeer binnen de hele EU de norm. Zo hoeft u als u naar België gaat alleen maar een identiteitskaart mee te nemen. Nu paspoortcontroles tussen de lidstaten in een verleden liggen dat Nederland nog maar twee tv-kanalen had, worden de buitengrenzen van de EU belangrijker. Wie eenmaal in de EU is kan ongehinderd reizen en zich vrij bewegen. Daarom wordt het belangrijk om juist aan de buitengrenzen strenger te controleren. Op criminelen bijvoorbeeld. Maar ook op arme, kansloze migranten die van onze welvaart willen profiteren.

Europees Arrestatiebevel
Wanneer een lidstaat van de EU een andere lidstaat om uitlevering vroeg van van misdaden verdachte personen, moest uitlevering eerst door de rechter worden getoetst. Dat is omslachtig en kost veel tijd en geld. Vandaar dat het Europees Arrestatiebevel is ingevoerd. Nu zal uitlevering van verdachten en veroordeelden automatisch, zonder tussenkomst van de rechter, gebeuren.

Biotechnologie
Nieuwe technologieën die de verandering van levende organismen behelzen., Bijvoorbeeld gewasveredeling, maar ook de genetische manipulatie van aquariumvissen, zodat die licht geven in het donker. Probleem is wel dat de lange-termijn risico’s niet goed in te schatten zijn.

Vliegende brigades
Mobiele recherche- en opsporingsteams die mensensmokkel tegen moeten gaan en illegalen moeten opsporen en in bewaring stellen tot de uitzetting volgt. Logische conclusie van ‘Nederland is vol’-gedachte.

Economische integratie
Vergaande Europese samenwerking op economisch terrein. Denk bijvoorbeeld aan de interne, Europese markt, maar ook aan de euro of de landbouwsubsidies. Meer algemeen: de trend dat nationale economieën steeds meer met elkaar verweven raken (door handel, investeringen, productie) waardoor het begrip ‘nationale economie’ aan betekenis verliest.

Green Card
In de VS gebruikte term voor een tijdelijke vestigings- en arbeidsvergunning. Stelt de VS in staat nauwkeurig slechts die migranten (tijdelijk) toe te laten die in een bepaalde economische behoefte voorzien. Bijvoorbeeld computerprogrammeurs.

BNP
Bruto Nationaal Product. De totale waarde van alle goederen en diensten die een land in een jaar produceert. Maatstaf voor welvaart.

Kenniseconomie
Verkiezingsleus, lege huls, laatste hoop van D66 of economische trend? Slaat op het gegeven dat kennis en innovatie, diensten en onderwijs steeds belangrijker worden in de economie, terwijl zaken als industrie of snelwegen in belang afnemen. Legt in het beleid de nadruk op technologische ontwikkeling, levenslang leren en een grote nadruk op onderwijs.

Braindrain
Letterlijk: hersenafvloeiing. Slaat op het feit dat migranten vaak juist hoger opgeleid zijn en dat hun vertrek het land van herkomst schaadt. Heeft te maken met een geniepige paradox. Juist in arme landen, waar de kosten van hoger onderwijs voor dat land relatief het hoogst zijn, zijn de mogelijkheden voor hoger opgeleiden om goed betaald aan de slag te kunnen het geringst. Zij migreren vaak. Denk aan artsen, onderwijzers, technisch specialisten.

Europese Hof van Justitie
Hoogste juridische instantie van de EU. Met name op het terrein van de interne markt en de interpretatie van Europese verdragen speelt het Hof een grote rol.

Monetaire stabiliteit
Doel van de Europese Centrale Bank. Slaat op het op een laag niveau houden van de inflatie en de bescherming van de waarde van een valuta. Een hoge inflatie betekent immers ook een hoge rente, wat lenen duurder maakt en investeringen remt, wat weer leidt tot economische neergang. Veel, meest linkse, politici geloven hier niets van. Ook economische groei en volledige werkgelegenheid zouden doelen moeten zijn, zo menen zij.

Publieke sector
De overheid en alle door de overheid gefinancierde instellingen en instituties. Dus het onderwijs en de zorg, maar ook uitkeringsinstanties en de politie. Wat onder de publieke sector valt (en wat onder de particuliere) verschilt per land.

Conceptgrondwet
Ontwerp voor een Europese Grondwet, opgesteld door de Europese Conventie in 2002-2003.

Europese Grondwet
Verdrag dat een einde moet maken aan de wirwar van regelingen en wetten in de EU en deze in een coherent verdrag wil samenvatten. Zou nodig zijn om de EU ook na de uitbreiding bestuurbaar te houden. Zou ook duidelijk maken wat de verantwoordelijkheid is van de EU en wat die van de nationale staten.

Eurocommissaris
Lid van de Europese Commissie, een soort minister van een soort Europese regering. Er zijn nu 20 Eurocommissarissen. Elk groot land heeft er twee, elk klein land 1. Na 1 mei zal elk land er 1 hebben en gaat het totale aantal omhoog naar 25.

Nettobetaler
Land dat netto meer betaalt aan de EU dan het aan subsidies en dergelijke ontvangt. Bij de hoogte van de afdrachten aan de EU wordt meestal gekeken naar de relatieve hoogte van de afdracht en ontvangst (per inwoner dus).

Galileo
Het Europese antwoord op het Amerikaanse GPS. Is een satelliet maar ook een informatie- en navigatiesysteem dat al het verkeer kan helpen zijn positie te bepalen.

Eurostat
Het statistische bureau van de EU. Onlangs in opspraak vanwege fraude. Publiceert geregeld Eurobarometers die de sociale weersgesteldheid binnen de lidstaten meten.

Nationaal veto
Op sommige terreinen van samenwerking wordt bij unanimiteit beslist. Lidstaten nemen besluiten in de Raad van Ministers, het echte machtscentrum binnen de EU, waar het veto een hunner volstaat om een besluit tegen te houden.

Begrotingsbevoegdheid
De bevoegdheid om de hoogte en de samenstelling van de begroting van de EU vast te stellen. Is verdeeld tussen de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Raad van Ministers. De samensteller van deze woordenlijst begrijpt de begrotingsprocedure zelfs na lange professionele ervaring niet echt.

About redactie