Kennismaking met nieuwe bekenden

Inderdaad: je wordt niet goed van de run op de kaartjes en dat je lijstje met favoriete films op dag één van het festival al in de prullenbak kan. En ja, van een gezellige internationale en toch huiselijke festivalsfeer is inmiddels ook geen sprake meer. Maar IDFA blijft desondanks ieder jaar een klein feestje (dat weliswaar wel blijft uitdijen). Want wie laat zich niet graag verhalen uit alle hoeken van de wereld vertellen, op even veel verschillende manieren als dat er hoeken zijn. Het is een festival met meer slechte dan goede films, maar dat stimuleert vaak des te meer: `waar zit die ene, overdonderend mooie documentaire waarvan ik weet dat-ie er ook dit jaar is!‘.
Ook IDFA 2005 kent traditioneel weer een aantal (beetje pretentieus geëngageerde) thema’s maar laat je daar vooral niet door misleiden. Scoor een festivalkrantje of blader door de filmlijst op de www.idfa.nl en kies een aantal films die je op het eerste oog aanspreekt. Dat werkt nog altijd het beste. Voor één thema maak ik een uitzondering: het Raymond Depardon retrospectief. Deze Franse filmer heeft een aantal erg fraaie documentaires gemaakt waarvan de meeste te zien zijn. Hij is een zogenaamde Cinéma Vérité-filmer – afstandelijk en schijnbaar alleen registrerend wat er aan zijn lens voorbijtrekt. Als je van die stijl houdt, zijn Depardons films zeker aan te bevelen.

Drie andere aanraders die de redactie uit de previews voor u heeft geselecteerd:

Balordi (8)
Mirjam Kubescha (Duitsland/Italië, 2005)

Dit is een film die er bij mij goed in ging. Mooi meeslepend, ontroerend en bij vlagen geestig. Documentaires zijn regelmatig `mooi’ of `goed gemaakt’, maar vaker niet dan wel meeslepend. Dat zit bijna altijd in de wijze waarop de hoofdpersonen gevolgd worden. In Balordi is die focus juist zeer scherp. Het is een persoonlijke film die tegelijkertijd toch vrij objectief blijft.
Centraal staat een gemeenschap van gevangenen die lange straffen, ook levenslang, uitzit in een van de best bewaakte gevangenissen van Italië. Ze zijn stuk voor stuk somber, boos en bitter en het feit dat de gevangenis gehuisvest is in een bijzonder fraaie burcht compleet met zonovergoten arcades en binnenplaatsen, maakt het aanschouwen van hun (morele) worstelingen dramatischer. Maar regisseuse Kubescha portretteert ze zo dat Balordi geen sombere, boze of bittere documentaire is. Ze licht subtiel stukje bij beetje de deksels op van het verleden, de toekomst, de teleurstellingen en de verwachtingen van de gedetineerden. De intensiteit van het leven in een afgesloten gemeenschap zonder perspectief ontrafelt zich vervolgens fraai. Zeker tegen de achtergrond van de repetities van Brechts bombastische Dreigroschenoper dat door de gevangenen in de gevangenis voor publiek opgevoerd gaat worden. De gevangenen grijpen de repetities dag in dag uit aan om de zorgen en pijn te kunnen ontvluchten. Met al hun ziel en zaligheid storten ze zich op de dagelijkse repetities. De sfeer die vervolgens ontstaat is koortsachtig, energiek en giechelig. Met voor mij als absoluut hoogtepunt de scène waar de gedetineerden staand in een lange rij, een voor een gevraagd wordt wat ze vroeger wilden worden, wat daar van terecht is gekomen en wat ze nu verwachten. Alle lagen en sentimenten van de documentaire komen prachtig ruw samengebald in deze bewuste scène terug. Zo’n moment dat je je realiseert: dit blijft mij bij.

11/26/2005, 15:00, FM Vondelpark 1
11/29/2005, 12:15, Cinerama 1
12/2/2005, 21:15, City 2

La Persona de Leo N. (7)
Alberto Vendemmiati (Italië, 2005)

Ietwat rommelig portret van Nicola de Leo tijdens zijn fysieke en emotionele gang langs doktoren, specialisten, juristen en belangenbehartigers. Nicola heeft namelijk één levenswens: een ander mens worden en een ander leven beginnen. En dat begint bij de basis: zijn geslacht.
Eenvoudig is het allerminst want de kosten voor de gehele transformatie worden deels vergoed door de Italiaanse staat. En daarmee begint een eindeloze reis van kastjes naar muren en weer terug. Opmerkelijk is bijvoorbeeld de rechtszaak die eerst door Nicola gewonnen moet worden: het Italiaanse ministerie van volksgezondheid trekt zijn psychische stabiliteit in twijfel.
Het merendeel van de documentaire brengt deze uitputtingsslag in beeld en is onderhoudend maar niet meeslepend. Dat verandert tegen het eind, als er een onverwachtse ontmoeting plaatsvindt van di Leo’s moeder met haar nieuwe dochter en voormalige zoon. Gaandeweg de documentaire is er sprake van summier telefonisch contact met di Leo’s moeder – meestal na enkele minuten eindigend in ruzie. De uiteindelijke ontmoeting na de operatie (die ook in beeld komt – not for the fainthearted) is een boeiende en passende climax van de film. De gelijktijdige kennismaking met haar nieuwe dochter en het afscheid van haar 43-jarige zoon is even bizar als bijzonder.

11/28/2005, 18:45, City 1
11/30/2005, 14:30, City 7
12/3/2005, 10:00, City 1

Ik wil nooit beroemd worden (7)
Mercedes Stalenhoef (Nederland, 2005)

Wat gebeurt er met de dynamiek in een gezin als een van de leden plots zwaar geestelijk gehandicapt wordt? Dit vormt het perspectief van Ik wil nooit beroemd worden ook al is de gehandicapte Tobias, voormalig topcellist, de onmiskenbare hoofdpersoon. Hij is echter dusdanig beschadigd geraakt dat contact met hem zeer beperkt is en je niet goed kan inschatten wat er in hem omgaat. Deze omstandigheden drijven de familieleden tot wanhoop en boeiende bespiegelingen. Tobias’s moeder, zijn twee broers, zijn zuster en de verzorgers – ze moeten allemaal invullen wat er in Tobias omgaat en projecteren daarbij gaandeweg hun eigen karaktertrekken, verwachtingen, zorgen en wensen in het contact met hem. Op deze manier ontwikkelt Tobias zich als de spiegel van en voor de rest van de familie, wat ik even tragisch als intrigerend vond. De emotionele worstelingen daarbij zijn af en toe aangrijpend, vooral omdat het gezin vrij open is. Met voor mij als absolute favorieten, de twee oudere broers die hun verantwoordelijke zorgreflexen voor hun jongere broertje niet kunnen loslaten en zowel pijnlijk open als erg geestig over hun worstelingen vertellen. Hun gedwongen hernieuwde kennismaking met Tobias lijkt sterk op de hernieuwde kennismaking van de moeder met haar nieuwe dochter in La Persona de Leo N.

11/26/2005, 20:30, City 1
11/29/2005, 10:00, Calypso
12/2/2005, 14:45, City 2

Rogier Verkade

About rogier verkade