Het woord is aan de kiezer – de combi stem

Voor wie tot 11 kan tellen
Zo eens in de vier jaar hebben wij, de kiezers, het voor het zeggen. We stemmen dan een nieuwe Tweede Kamer bij elkaar. Met dat gezelschap moeten we het weer vier lange jaren doen. Dus is het heel belangrijk hoe we stemmen. Wel eens gehoord van de combi-stem 2006?

De combi-stem 2006 is een vrijwillige afspraak tussen kiezers. Elke kiezer kan er aan meedoen. De eerstvolgende kans is op 22 november 2006. Deze kiezersafspraak ziet er als volgt uit.

Als je graag ziet dat de partij waarop je stemt …

1. zo doorgaat!!!:
stem dan op kandidaat nr. 1.

2. haar presentatie verbetert:
stem dan op kandidaat nr. 2.

3. verandert van politieke rol (regering of oppositie):
stem dan op kandidaat nr. 3.

4. verandert van politieke omgeving of politieke vrienden:
stem dan op kandidaat nr. 4.

5. meer aandacht geeft aan de economie:
stem dan op kandidaat nr. 5.

6. meer aandacht geeft aan de ecologie:
stem dan op kandidaat nr. 6.

7. wat opschuift naar links:
stem dan op kandidaat nr. 7.

8. wat opschuift naar rechts:
stem dan op kandidaat nr. 8.

9. haar plannen praktischer maakt:
stem dan op kandidaat nr. 9.

10. meer visie in haar plannen legt:
stem dan op kandidaat nr. 10.

11. meer aandacht geeft aan jouw regio:
stem dan op kandidaat nr. 11.

Samengevat:
– Stem in het stemhokje op kandidaat nr. 1 als je helemaal tevreden bent over jouw favoriete partij.
– Maar wil je jouw partij een persoonlijke wens mee geven, dan kan dat met de wensen 2 t/m 11. Stem dan op de kandidaat die hetzelfde nummer heeft als jouw persoonlijke wens.

Wil je meer mannen genaamd Boris in de Tweede Kamer? Stem dan op 23 van de lijst
Extraatje:
– Je kunt de wensen 2 t/m 11 ook nog een uitroepteken meegeven. Dat doe je door bijvoorbeeld niet op
kandidaat 6 te stemmen, maar op kandidaat 16 (één uitroepteken), kandidaat 26 (twee uitroeptekens), of kandidaat 36 (drie uitroeptekens), enz…

Als veel kiezers een combi-stem uitbrengen, zal dat per partij te zien zijn in de verkiezingsuitslag. Wensen van kiezers komen dan duidelijk op tafel te liggen. Het is aan de politieke partijen om daar wel of niet rekening mee te houden.

Er slingeren op Internet ook nog oudere artikelen rond over de combi-stem. Maar combi-stem 2006 is VERNIEUWD en NU NOG BETER!! Gebruik dus alleen informatie uit artikelen waarin geschreven wordt over de combi-stem 2006.

Voor bijna elke kiezer is er wel een reden te verzinnen om op 22 november 2006 een combi-stem uit te brengen. Graag reiken wij een paar van die redenen aan. De volgende voorbeelden spreken voor zich.

Stem je bijna altijd op de lijsttrekker?
Dat is je goede recht. De meeste kiezers doen dat, zo’n 75%. Je geeft daarmee je volle vertrouwen aan het leidende gezicht van de partij. Jouw stem is dan een soort blanco volmacht.

Meer gele stropdassen in de TK? Stem 24 op de lijst
Maar wat, als je het toch niet helemaal eens bent met jouw favoriete partij? Laat dat dan weten, door een combi-stem uit te brengen. Kijk dan of jouw punt van kritiek genoemd wordt bij de elf wensen van de combi-stem 2006. De kans is groot dat dat zo is, want daarop zijn ze op geselecteerd.

Voorbeeld:
Ga je CDA stemmen, maar vind je dat het CDA nu maar eens met de PvdA moet gaan regeren?
Stem dan op kandidaat 4 van het CDA. Daarmee spreek je de wens uit dat de partij verandert van politieke omgeving of politieke vrienden (zie het lijstje van de combi-stem 2006). Misschien denken veel CDA-stemmers er net zo over en laten ze dat horen via een combi-stem. In dat geval zullen politici en statistici zich de ogen uitwrijven en zal JP zich nog eens achter de oren moeten krabben. Gaat hij weer volautomatisch met de VVD in zee, of kijkt hij toch eerst de PvdA nog eens diep in de ogen? Zoals bekend is het CDA nogal vasthoudend als het om de VVD gaat. Je kunt dus overwegen een paar uitroeptekens te plaatsen, door niet op kandidaat 4 maar bijvoorbeeld op kandidaat 14, 24 of 34 (één, twee of drie uitroeptekens) te stemmen.

Meer fronsrimpels? Stem 25!

Breng je bijna altijd een voorkeurstem uit?
Voorkeurstemmen zijn stemmen die niet zijn uitgebracht op de nummer 1 van de kandidatenlijst. Ze gaan dus niet naar de lijsttrekker, maar naar lager geplaatste kandidaten. Sommigen staan zelfs op een onverkiesbare plaats; ze maken weinig kans om in de Tweede Kamer te komen. Alleen als ze veel voorkeurstemmen krijgen is er nog een mogelijkheid. Soms schuiven ze dan op naar een hogere plaats op de kandidatenlijst. Zo kunnen ze toch nog aan hun volksvertegenwoordigende trekken komen.

Maar bij de Tweede Kamerverkiezing is de voorkeurstem niet erg in trek. Gemiddeld brengt 25% van de kiezers een voorkeurstem uit; de andere 75% stemt op een lijsttrekker. Voorkeurstemmen halen daardoor vaak weinig uit. Bijna altijd bepaalt de volgorde van de kandidatenlijst welke kandidaten een zetel krijgen en welke niet. Van de 150 kamerleden zijn er maar een paar die hun zetel echt te danken hebben aan voorkeurstemmen. De regering heeft nu besloten om voor de zoveelste keer de ‘voorkeursdrempel’ te halveren. Daardoor wordt het gemakkelijker om met voorkeurstemmen in de Tweede Kamer te komen. Maar of het veel zal helpen? Kandidaten die lager op de lijst staan zijn vaak onbekend. En onbekend maakt onbemind.

Met andere woorden: zou je jouw voorkeurstem niet eens vervangen door een combi-stem? Kijk dan niet meer naar de namen op de kandidatenlijst, maar naar de plannen van de partij. En heb je dan nog een aanvullende of corrigerende wens? Kijk dan of die voorkomt op de wensenlijst van de combi-stem 2006. Is dat het geval? Dan kun je op 22 november mooi een combi-stem uitbrengen.

Voorbeeld:
Gaat je stem deze keer naar de PvdA, maar heb je twijfels over hun plannen met onze economie?
Stem dan op kandidaat 5 van de PvdA. Daarmee spreek je de wens uit dat de PvdA meer aandacht geeft een de economie. Misschien wil je jouw wens extra benadrukken. Stem dan niet op kandidaat 5, maar op kandidaat 15 (één uitroepteken), kandidaat 25 (twee uitroeptekens), enz. Waarschijnlijk komt de PvdA met een kandidatenlijst waarop de maximaal toegestane 80 kandidaten staan. In het uiterste geval zou je dus ook op kandidaat 75 (zeven uitroeptekens) kunnen stemmen. Je wens verandert er niet door, maar wordt wel heel sterk aangezet. Bovendien geef je een extra signaal, door je stem aan een kandidaat te geven die op een onverkiesbare plaats staat.

Ben je lid van een politieke partij?
Statistisch gezien is de kans groot dat een willekeurige kiesgerechtigde Nederlander deze vraag met ‘nee’ moet beantwoorden. Niet meer dan ongeveer 2,5% van alle kiesgerechtigden is lid van een partij. De andere 97,5% doet eigenlijk alleen in het stemhokje aan politiek. Het is verdedigbaar om geen lid te zijn van een politieke partij. Er zijn zoveel andere, misschien leukere manieren om maatschappelijk actief te zijn. Het niet lid zijn van een partij heeft natuurlijk ook nadelen. Je hebt dan geen directe invloed op de politieke keuzes die een partij maakt.

Meer hangkussentjes voor vermoeide TK leden? Stem 26!
Ook dan biedt de combi-stem 2006 een nieuwe kans. Als je geen lid bent van een politieke partij, kun je via de stembus die partij toch beïnvloeden. Met de wensen van de combi-stem kun je bijvoorbeeld aangeven dat ze wel iets linkser mogen worden (wens 7) of juist een tikkeltje rechtser (wens 8), dat je meer visie verwacht (wens 10) of juist meer daadkracht (9), of dat ze iets aan hun presentatie moeten doen (wens 2). En zo zijn er nog zes wensen waaruit je kunt kiezen. Een goed verstaander heeft maar een half woord nodig.

Voorbeeld:
Je wilt nog een keer je stem slijten bij D66, in een ultieme poging de teloorgang van ‘het redelijk alternatief’ te voorkomen. Maar je vindt dat de kopstukken van de partij te vaak staan te hannesen in de politieke schijnwerpers. Stem dan niet op lijsttrekker Alexander Pechtold, maar op kandidaat 2 van de lijst. Dezelfde wens kun je ook nadrukkelijker uitspreken door te stemmen op hun kandidaat 12 (één uitroepteken), kandidaat 22 (twee uitroeptekens) enz. De lengte van de kandidatenlijst bepaalt natuurlijk hoe ver je hiermee kunt gaan. Wat je dan uitdrukt met de combi-stem is eigenlijk het volgende. “Ik geef jullie in elk geval nog vier jaar, maar schei asjeblief eens uit met dat geklungel.”

Woon je buiten de Randstad?
Soms hoor je de klacht dat ‘de politiek’ zoveel geld in de Randstad pompt. De ondertoon is vaak dat de klager meer aandacht en geld wil voor de eigen regio. Natuurlijk hoef je daarvoor niet van buiten de Randstad te komen. Ook daarbinnen kunnen kiezers het gevoel hebben dat Den Haag ze in de kou laat staan. Zou het dan helpen als je een voorkeurstem uitbrengt op een kandidaat uit je eigen regio? Wie dat denkt zou nog eens het antwoord op de tweede vraag moeten lezen. Bovendien bestaat er nog zoiets als een landelijk partijprogramma, om van de bijbehorende partij- en stemdiscipline nog maar te zwijgen. De kans dat zo’n regionale voorkeurstem ook echt politiek effect sorteert, is klein.

Meer kleine meisjes in de TK? Viezerik!

Ook in dit geval komt de combi-stem 2006 met een pasklare oplossing. Met wens 11 van de combi-stem kun je vragen om meer aandacht voor de eigen regio. Het enige wat je dan hoeft te doen is te stemmen op kandidaat 11 van jouw favoriete partij.

Voorbeeld:
Je woont in Noord-Nederland en je ziet daar graag een snelle treinverbinding tot stand komen met Amsterdam. Traditiegetrouw ga je weer VVD stemmen, maar je vindt wel dat ze in het Kabinet weinig hebben gedaan voor deze infrastructurele wens van veel noorderlingen. Stem dan op kandidaat 11 van de VVD. (Of op 21, of op 31 enz.) Stel dat heel veel VVD-stemmers in de stad Groningen er net zo over denken, dan is dat af te lezen uit de verkiezingsuitslag van de VVD in de gemeente Groningen en misschien in andere noordelijke gemeenten. De VVD weet dan dat ze bezig is krediet te verspelen bij haar stemmers in het hoge noorden. Of het VVD-kader daar wel of niet wakker van ligt, is natuurlijk de verantwoordelijkheid van de partij zelf. Maar stel dat de VVD doet of haar neus bloedt. Groningers met een goed geheugen kunnen dan een verkiezing later de VVD daar alsnog op afrekenen.

Heb je tabak van de politiek?
Denk je in termen van ‘dat stelletje lapzwansen in Den Haag’, of ‘de politiek komt mij de strot uit’, of nog erger? Denk je aan een proteststem op de (bij de Kiesraad geregistreerde) partij ‘Stem niet’?

Nu de combi-stem 2006 er is, heb je zo’n proteststem eigenlijk niet meer nodig. Pik de politieke partij eruit die je het minst erg vindt en pak die aan op haar zwakste plek. Met de combi-stem 2006 kan het.

Voorbeeld:
Je vindt dat Jan Marijnissen (SP) in elk geval één heel groot nadeel heeft, namelijk dat hij in de politiek zit. Maar verder beschouw je hem als ‘éénoog in het land der blinden’. Je vindt dat zijn partij nog redelijk verteerbare en begrijpelijke ideeën heeft, en dat ze die ook maar eens waar moeten maken in de regering. Stem dan op kandidaat 3 van de SP.

Meer oogschaduw? Stem 27!

Maarre, maarre…
Zo zijn er nog wel wat voorbeelden te bedenken. Maar de tijd tot de kamerverkiezing is kort. Dus stellen wij namens jullie alvast een paar brandende vragen over de combi-stem 2006. Want werkt het allemaal wel? Jazeker. En hebben we echt overal aan gedacht? Jaa-ah…!! Natuurlijk grijpen wij deze gelegenheid aan om op een paar van jullie vragen alvast wat dieper in te gaan.

(1) Wie zijn wij in vredesnaam?
Wij zijn Kiezersinitiatief Combi-stem 2006, te bereiken via combi-stem2006@vdes.demon.nl. Wil je actief met ons meedoen, stuur een mailtje. Je krijgt dan zo snel mogelijk het ‘officiële’ Combi-stem 2006 emailbericht retour. Dat mag je vervolgens subiet laten uitvloeien als een olievlek, naar al je kiesgerechtigde huisgenoten, familieleden, vrienden, kennissen, collega’s, buren, stille liefdes, enz. Ook het maken van printjes voor kiesgerechtigde digibeten is toegestaan. Dit alles onder het voorbehoud dat er geen sprake is van welk commerciële winstoogmerk dan ook.

(2) Waarom hebben wij zoiets als de combi-stem 2006 verzonnen?
Wij vinden dat de politiek er erg lang over doet om ons bejaarde kiesstelsel eens flink op te frissen. De combi-stem 2006 biedt kiezers daarom alvast een alternatieve manier van stemmen, die direct werkt. Voor de combi-stem 2006 is geen wetswijziging nodig, zelfs geen enkele actie van de overheid. De kiezers voeren zelf het combi-stemmen in en maken daarbij gebruik van het bestaande kiesstelsel. De combi-stem 2006 biedt alvast, wat veel kiezers (en ook veel politici) willen: een kleinere afstand tussen burgers en politiek en een zwaardere stem voor de kiezers. Kortom: de combi-stem 2006 maakt kiezers mondiger.

Minder afschuwelijke stropdassen in de TK? You know the drill

(3) Is de combi-stem 2006 wel zo ’n goed idee?
Het spreekwoord zegt: Beter een half ei dan een lege dop. De combi-stem 2006 kan natuurlijk niet het hele kiesstelsel over de kop gooien, maar de kandidatenlijsten wel. Een zwakke plek uit ons kiesstelsel, de voorkeurstem, wordt daarmee binnen de combi-stem 2006 een krachtig middel tot inspraak, een politieke megafoon. Het is aan de kiezers om deze megafoon met beide handen aan te grijpen. Als we dat massaal doen is de combi-stem 2006 geen half ei, maar het ei van Columbus. En dan ziet het spreekwoord er opeens veel beter uit.

(3) Hoe is het mogelijk dat kiezers zelf het kiesstelsel aanpassen?
Met de kiezersafspraak van de combi-stem 2006 passen kiezers het kiesstelsel niet aan, maar zetten het naar hun hand. Wij als kiezers plegen als het ware een vriendelijke maar dringende overname, door de kandidatenlijsten van de partijen om te zetten in een wensenlijst van de kiezers. Zo kunnen wij als kiezers stemmen voor een eigen kiezerswens, in plaats van op een kandidaat die door een politieke partij is aangewezen.

(4) Zijn uitgebrachte combi-stemmen wel legaal en wel geldig?
Ook combi-stemmen worden helemaal uitgebracht volgens de regels van het kiesstelsel. De combi-stemmer geeft alleen een andere betekenis aan zijn of haar stem. Een combi-stem is dan ook even legaal en geldig als een gewone stem. Een combi-stem is even geldig als de stem van iemand die er een dobbelsteen bij gebruikt, een blinddoek, of boter-kaas-en-eieren. Een combi-stem is niet minder geldig dan een stem op een vlotte babbel, een fraaie glimlach, een blonde kuif of een lekker kontje.

Meer snorren! Yeah!

(5) De stemmentellers kunnen toch niet weten of een stem een combi-stem is?
Dat klopt. De combi-stem 2006 werkt dan ook volgens de macht van het getal. De gebruikelijke verdeling van stemmen over kandidatenlijsten is nogal saai. We wisten al dat ongeveer 75% van de stemmen naar de lijsttrekker gaat. Bij de kandidaten daaronder neemt het aantal stemmen per kandidaat hand over hand af. Vaak zijn er maar vijf tot tien kandidaten van de kandidatenlijst die elk meer dan 1% halen van de stemmen op hun partij. Ook staan deze kandidaten bijna allemaal in de top van de lijst. Als er veel combi-stemmen worden uitgebracht, zal er zich een interessant effect voordoen. De saaie, sterk aflopende verdeling van stemmen over de kandidatenlijst verandert in het patroon van een seismograaf bij een aardbeving. Wij gaan ervan uit dat ook de politieke partijen gevoelig zijn voor deze aardverschuivingen. Statistici zullen ons haarfijn uit de doeken kunnen doen welke uitslagen van de seismograaf betekenisvol zijn en welke niet.

(6) Veranderen combi-stemmen de verkiezingsuitslag?
Als de combi-stem 2006 veel gebruikt gaat worden, kan een kamerfractie er opeens heel anders uit gaan zien dan de partij zelf voor ogen had. Vooral als combi-stemmers veel uitroeptekens gaan plaatsen bij hun wens, gaan de kansen van kandidaten op niet verkiesbare plaatsen met sprongen vooruit. De macht van de combi-stemmers is groot. Als veel trouwe kiezers van een partij ontevreden zijn, kunnen ze in theorie met hun combi-stemmen de kandidatenlijst ondersteboven keren. Dat is de manier waarop een ontevreden combi-stemmer voor nieuw bloed in de kamerfractie kan zorgen.
Een ander verschijnsel is misschien dat kiezers hun combi-stem gaan hanteren zoals de scheidsrechter zijn gele kaart. Ze zullen minder snel overstappen naar een andere partij, maar eerst proberen de ‘eigen’ partij via een combi-stem bij te sturen. Lukt dat niet, dan mag de partij alsnog de rode kaart verwachten; bij de volgende verkiezing zoekt de kiezer zijn heil ergens anders. Zo’n ontwikkeling kan ten eerste veel bijdragen aan een betere communicatie tussen burgers en politieke partijen, maar daarnaast ook de komst van een stabieler politiek klimaat inluiden.

Minder Tweede Kamerleden in de TK? Euh...

(7) Hebben politieke partijen ook iets aan de combi-stem 2006?
Politieke partijen kunnen veel garen spinnen bij de combi-stem 2006. Ze hoeven niet meer te raden naar ‘hoe de kiezer heeft gesproken’. Want de wensen van hun kiezers liggen klip en klaar op tafel. Te beginnen met het politieke steekspel van de formatie, weet elke partij hoe de achterban van de kiezers erover denkt. Daarbij hoort het natuurlijk tot de partijverantwoordelijkheid hoe men met de mening van de kiezers om wil gaan. Partijen die de combi-stem 2006 volwaardig accepteren, kunnen zelfs hun kandidatenlijst daarop afstemmen. Ze plaatsen dan bijvoorbeeld kandidaten van hun linkervleugel op de plaatsen 7, 17, 27 enz. en kandidaten van hun rechtervleugel op de plaatsen 8, 18, 28 enz. Een combi-stem op wens 7, 17 enz. (opschuiven naar links) komt dan automatisch bij de goede kandidaten terecht. Voor een combi-stem op wens 8, 18 enz. geldt hetzelfde.

(8) Hoe democratisch is de combi-stem 2006?
Het democratisch gehalte van de combi-stem 2006 ligt hoger dan dat van een wettelijke wijziging van ons kiesstelsel. Het ‘Kiezersforum’ van de combi-stem staat voor alle kiezers open. Elke kiesgerechtigde Nederlander maakt zelf de keuze of hij of zij de gewone stem wil vervangen door een combi-stem. De combi-stem bouwt de voorkeurstem om tot keuzemogelijkheid tussen elf principiële, inhoudelijke kiezerswensen. En we hadden al aangetoond dat er met die gewone voorkeurstem niet zoveel verloren gaat. Bij de vorige vraag heb je trouwens kunnen lezen hoe partijen hun kandidatenlijst kunnen afstemmen op de combi-stem. Als ze dat doen gaan combi-stem en voorkeurstem samen, als een ijzersterke combinatie.

(9) Is de combi-stem 2006 politiek onafhankelijk?
De combi-stem 2006 is niet ontstaan uit welke politieke partij of politieke visie dan ook en is inderdaad politiek volledig onafhankelijk. Natuurlijk is het mogelijk dat de ene politieke partij het idee van de combi-stem zal omarmen en een andere partij niet. Ook dat hoort bij het democratische gehalte van de combi-stem. Maar de kiezers blijven de dienst uitmaken als het gaat om het gebruik en de resultaten van de combi-stem 2006.

(10) Weet de combi-stem alle kiezers wel te bereiken?
Dat is en blijft de grote vraag. Als kiezerscollectief zullen wij geen reële mogelijkheid voorbij laten gaan, om de combi-stem onder de aandacht brengen. Verder zien wij dit als een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van alle kiezers die nu (of eerder al) met de combi-stem hebben kennisgemaakt. Of je nu wel of niet de combi-stem gaat gebruiken, je kunt altijd andere kiezers tippen over het bestaan van dit doorwrochte alternatief. En mochten de ideële argumenten je niet raken, dan zijn er altijd nog overwegingen van emotionele en sensationele aard. Want reken maar dat 12.000.000 combi-stemmers op 22 november 2006 zullen zorgen voor een ontzaglijke hoop politieke heisa op het Binnenhof. Dus rekenen wij op ieders hulp, om de electorale knuppel van de combi-stem zachtjes en politiek correct neer te vlijen in het Haagse hoenderhok. De dreun zal er niet minder om zijn.

About rieks van der es