Transamerikaanse films


Capote
De biopic over de beroemde Amerikaanse schrijver is wel de aangrijpendste film die dit voorjaar te zien is. Deze W.B.-redacteur was in de jaren ’60 een bewonderaar van Capote en wel speciaal vanwege zijn ‘Other voices, other rooms’, een autobiografisch getint verhaal waarin de sfeer van het Zuiden, het Zuiden van de verlaten plantages, van de dikke negerkokkinnen die zulke spannende verhalen vertelden aan kleine, blanke jongetjes terwijl zij het eten bereidden, overweldigend dichtbij kwam.Tennessee Williams publiceerde in die dagen zijn broeierige, dieptepsychologische, toneelstukken, waarvan ‘A streetcar named desire’ en ‘Cat on a hot tin roof’ de bekendsten waren en die ook daar speelden. Capote verwierf daarna meer roem met werk als ‘Breakfast at Tiffany’s’, lang zo spannend niet, maar keerde toch weer terug naar de duistere kanten van de mens: Een viervoudige moord, vader, moeder en twee volwassen kinderen, in een afgelegen boerderij, wekte veel belangstelling in het hele land. Capote zag hier een zeldzame kans: Hij zou een non-fictie-roman schrijven, hij zou een heel nieuw genre scheppen. Samen met een vriendin – Nelle Harper Lee gespeeld door Catharine Keener- reisde hij naar de plaats des onheils en zij begonnen een diepgaand onderzoek. Capote kreeg bij zijn uitgever meteen een contract voor wat ‘In cold blood’zou gaan heten. Hij kreeg contact met de twee, inmiddels ter dood veroordeelde, daders. Hij voerde gesprekken met ze, althans met een van hen. Zijn New Yorkse bewonderaars en de rest van de literaire wereld aan beide zijden van de oceaan volgden zijn vorderingen met grote interesse. De zaak traineerde en de situatie deed zich voor dat de executie niet lang meer kon wachten wilde het einde van het boek komen zolang iedereen nog geïnteresseerd was. Capote, die misschien wel verliefd was op de knapste van de twee, trok de juridische steun, die hij jaren gegeven had terug en inderdaad vond de executie door ophanging –volgens goed Amerikaans gebruik in aanwezigheid van familie en bekenden onder wie Capote- eindelijk plaats. Capotes experiment had een slechte afloop. Twee jaar nadien overleed hij na een periode van diepe depressie en misbruik van alcohol en andere drugs. Op zich had hij met zijn laatste jaren een boek geschreven dat goed past bij zijn eigen werk en dat van Tennessee Williams.
Het is een heel goede film geworden, zonder twijfel een van de beste tien van 2005. (In Nederland is hij laat uitgebracht.) Philip Seymour Hoffman, bekend o.a. als enge buurman in ‘Happiness’ speelt Capote zeer overtuigend, met al zijn maniertjes en zijn hoge lijzige stemmetje. Die hem gekend hebben bevestigen dit. Ook de andere rollen zijn mooi. Nelle Lee, die ook schrijfster is – ‘To kill a mockingbird’-, laat je met vraagtekens achter. Wat was haar aandeel? Waarom heeft zij, net als Capote, na dit avontuur niets meer geschreven? De favoriete boef Perry Smith (Clifton Collins Jr.) blijft ondoorgrondelijk. Ik vond die meneer Scott altijd best aardig. Pas toen ik zijn keel afsneed kreeg ik een hekel aan hem”. De sfeer in en om het noodlottige huis geeft je kippenvel. Om maar te zwijgen van de scène waarin Truman een doodskist openmaakt en ziet dat het –verminkte- gezicht dicreet met vloeipapier(?) is afgedekt. De executiescène is nog erger dan die uit Dancer in the Dark met Bjork en Deneuve. Kortom, een bezoek aan Capote is aan te raden en je krijgt beslist waar voor je geld.

Romance and cigarettes
Nick wordt boos aangekeken door zijn vrouw en door de drie volwassen dochters. Eigenlijk is hij thuis helemaal niet meer welkom, want hij houdt het met Tula, die rode slet van een paar huizen verderop. Zo begint dit ‘kitchen sink’drama, maar het is minder voorspelbaar dan je denkt want ineens pakt Nick (James Gandolfini) een parapluutje, komen zijn maten van de bouw toegesneld en gaat het mannengroepje dansen en zingen. (Pas dan verdwijnen de sigaretten even uit de monden.) Een beetje als in Les parapluies van Cherbourg, maar dan met popsongs als dansmuziek.
De gezinsrellen houden een tijdje aan en op een gegeven moment is Nick dakloos. Na dit dieptepunt klaart de atmosfeer op en wordt een bevredigend einde bereikt.
Van het verhaaltje hoeft deze film het dus niet te hebben. Toch is het wel een aanvaardbaar geheel. Er wordt goed geacteerd door James Gandolfini als gesjochten type, door Susan Saradon als Kitty die met fonkelende ogen de bedrogen echtgenote speelt, maar vooral ook door Kate Winslet als Tula. Wat een lekkere meid is die Kate toch! Dat rooie haar dat staat haar fantastisch! Dat ze dat dellerige ook in huis heeft! Ze is niet de enige coryfee. Steve Buscemi speelt ook een rolletje en Gandolfini en Sarandon zijn toch ook niet de eerste de beste.
Heel genietbaar is de zang en dans: een mix van zang van de acteurs, die bijna allemaal meezingen-met de popsongs- en choreografietjes van wisselende moeilijkheidsgraad. (De eenvoudigste zijn de leukste). De New Yorkse buitenwijken, bouwputten, hijskraanstuurhokken en dat soort lokaties zijn mooi gefilmd en de keuken van de bedrogene is zeer authentiek.Het lower middle class sfeertje wordt consequent volgehouden door regisseur John Turturro. Eigenlijk had hij voor de sfeer bij de voorstellingen een truck moeten leveren om op gepaste momenten door de zaal te laten rijden.
Al het degelijke vakwerk ten spijt kon deze film WB niet veel doen. Geheel in stijl is het een middlematige film, die wel amuseert maar nergens echt veel voorstelt.

Regie en scenario in handen van John Tururro (fragmenten de biografie van George Bukovski)
De muziek is van James Brown/ Janis Joplin/ Engelbert Humperdink/ Tom Jones/ Bruce Springsteen

Transamerica
Bree, een Californische man van een jaar of veertig is druk bezig zichzelf te worden. Of liever haarzelf, want hij/zij vindt dat ze eigenlijk een vrouw is. Onderwerp is transseksualiteit, vandaar ook Transamerica. De datum dat de uiteindelijke, niet terugdraaibare, operatie zal plaatsvinden is al dichtbij als ze een telefoontje krijgt uit een New Yorkse gevangenis. Er blijkt een zoon, Toby, van een jaar of 16 te bestaan die op zoek is naar zijn ouders.Op haar adres blijkt zijn vader te wonen. Wat die jongen te vertellen heeft klinkt heel overtuigend: Bree is zijn vader. Zijn moeder blijkt dood te zijn. Van haar schaarse spaarcenten vliegt ze naar N.Y. Een ontmoeting volgt en voor een hele kleine som aan borggeld heeft Bree een goed uitziende jongeman naast zich in de auto. Hij heeft vage plannen voor een filmcarrière, hoewel hij qua opleiding erg weinig heeft in huis heeft. Beiden willen ze naar Californië om uiteenlopende redenen en samen vertrekken ze. De film krijgt nu een roadmovie-achtige voortzetting. In de loop van hun overnachtingen onderweg komt zoonlief achter het geheim van zijn pa en gaat daar beslist niet respectvol mee om. Ze ontmoeten eerst zoonliefs perverse en agressieve stiefpa – Brees plan om hem daar te droppen blijkt onuitvoerbaar-, komen terecht in een commune van een dozijn omgebouwde ‘genetische’ vrouwen en tot slot bij de ouders van Bree, die thuis een andere achternaam blijkt te hebben. Na enige aarzeling worden ze daar hartelijk ontvangen, speciaal Toby omdat hij onmiskenbaar een familiegezicht heeft en eindelijk de kleinkindwens komt vervullen. Bree reist weer naar New York terug voor haar operatie. Toby blijft in L.A. en vindt werk als pornoster. Een paar maanden later keert zijn ‘vader’ weer terug en heeft spijt van de operatie.
Roadmovies vormen een prettig genre.Transamerica vormt daarop geen uitzondering . Er wordt goed geacteerd. Bree (Felicity Huffman, die echt een transeksueel is) is zelfs genomineerd voor een Oscar en ook Toby (Kevin Zegers) speelt heel goed de sympathieke, een beetje ontregelde knaap. Een bezwaar is dat het geheel weinig emoties oproept. Er valt heel wat te lachen, maar de zonder twijfel bedoelde sympathie voor de lijdensweg van Bree wordt -althans bij W.B. niet opgewekt.
Het is te goed mogelijk om het allemaal zonder dat je ontroerd wordt gade te slaan. Eigenlijk had regisseur Duncan Tucker de film net zo goed kunnen laten gaan over een moeder die met haar zoon een afwisselende reis naar haar vervreemde Californische familie maakt.
Maar je kunt heel verschillend reageren op Transamerica. In Amerika had hij veelal positieve reacties. Misschien zijn de States even aan een bezinning op het verschijnsel gender variaties toe?! WB-ers ga zelf maar kijken. Hij is zeker de moeite waard.

Regie en script zijn van Duncan Tucker.
Prijzen: Gouden Siegessäule van de Berlinale 2005/ Oscarnominatie voor beste spel.

Rein van der Woude

About rein van der woude