WB Verkiezingsspecial 2002  Het raadsel van de rechtse proteststem
 
Auteur:

Categorie:

Datum:



Pim Fortuyn is dood. Zijn nalatenschap omvat een serie boeken, vele uren schitterende televisie, enkele frisse en minder frisse ideeën, en de interessante en belangrijke vraag naar de verklaring voor zijn stormachtige succes. Velen hebben zich over dit fenomenale succes al het hoofd gebroken. Een gebrek aan ideologie en een overmatig pragmatische houding van de gevestigde politieke orde zou de oorzaak zijn. Of een alom heersende grondige afkeer van de regentensfeer die hangt om de huidige politieke elite. Of de systematische verwaarlozing van problemen op het gebied van de veiligheid, de zorg, het onderwijs, of de immigratie en de integratie. Kenmerkend voor al dit soort verklaringen is dat ze stuk voor stuk niet het hele antwoord kunnen zijn. Andere partijen dragen vergelijkbare gedachten uit, maar zijn niet spectaculair gestegen in de peilingen.
Waar de meningen niet over verdeeld zijn, is dat een stem op de Lijst Pim Fortuyn bovenal een proteststem is: een luidkeels protest tegen van alles en nog wat. Maar daarmee wordt eigenlijk weinig tot niets gezegd. Wat typeert de groepering, de beweging achter dit protest? In welke gedeelde misstand vindt het zijn oorsprong? Wie zijn de voortrekkers? Natuurlijk is het veel te makkelijk om de achterban van Fortuyn af te schilderen als rechts-extremistisch. Met alleen de stemmen van extreem rechts, zou Fortuyn in de peilingen nooit aan 25 zetels zijn gekomen. Misschien worden we op het verkeerde been gezet doordat protest van oudsher het domein van links is geweest. Dit was (en is) protest met een gezicht en een traditie. Links protest was de roep om een rechtvaardiger samenleving met kansen voor iedereen. Je zou kunnen volhouden dat de realisering van dat ideaal in de afgelopen decennia, mogelijk een nieuw soort geluid heeft uitgelokt: het protest van de verliezers. Volgens deze visie volgt het huidige protest niet op een verschil in kansen, maar op een verschil in uitkomsten. Weer een andere gedachte is dat nu de heersende macht, in de vorm van de PVDA, een belangrijke linkse component heeft, het oppositionele protestgeluid automatisch een rechtser karakter moet hebben.
begrafenis
De aanhang van Fortuyn bewijst laatste eer
 
Uiteindelijk blijft het gissen naar hoe het precies zit. Maar voorlopig houd ik het er op dat er eigenlijk niet zoiets is als een rechtse proteststem. Wanneer het al zo is dat de Lijst Pim Fortuyn een stem geeft aan een tot nu toe niet-vertegenwoordigde groep, dan is het een wel zeer gemêleerd gezelschap. Het lijkt me een zorgvuldig bijeengeraapt allegaartje van jongeren die vielen voor Pim's assertieve taal en oprechte uitstraling, xenofoben die vielen voor zijn flinkheid tegenover allochtonen, hypercorrecte allochtonen die de schuld van de falende integratie bij voorkeur binnen hun eigen groep zoeken, overmoedige self-made directeurtjes die hun kansen kregen en grepen onder het neo-liberale klimaat, sensatiezoekers die nooit eerder op politieke belangstelling betrapt konden worden, en homofielen en heteroseksuele vrouwen die smolten voor zijn prachtige blauwe ogen. Het was een coalitie die bestond bij de gratie van één man. Nu die man er niet meer is, zal de gelegenheidscoalitie uiteenvallen. Het zal zeker nog een half jaar rommelen in Den Haag. Eerst een poging tot formatie, daarna wellicht weer verkiezingen. Maar uiteindelijk komt alles weer bij het oude. Wat vind ik dat vreselijk jammer.




Jan Broersen
 
  >>> PRINT dit ARTIKEL
  >>> Andere ARTIKELEN in deze CATEGORIE
  >>> Meer stukken van deze AUTEUR >>> Begin een DISCUSSIE over dit ARTIKEL
>>> Stuur MAIL aan de REDACTIE >>> Stuur MAIL aan deze AUTEUR >>> MAIL dit ARTIKEL door
WB magazine
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotocopie, microfilm, print, digitale duplicatie, verspreiding op het Internet of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de redactie.